داواکاریی Grundsicherungsgeld (Hauptantrag): مەرجەکان، بەڵگە پێویستەکان و ماوەکان

مەرجە بنەڕەتییەکان (§ 7 SGB II)

• تەمەن: لە ١٥ ساڵییەوە تا تەمەنی خانەنشینیی یاسایی (Regelaltersgrenze، زۆرترین ٦٧ ساڵ)
• erwerbsfähig: واتە لە ڕووی تەندروستییەوە بتوانیت لانیکەم ٣ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار بکەیت. بۆ بیانییەکان واتە مۆڵەتی کارت هەبێت یان بتوانیت وەریبگریت (§ 8 SGB II)
• hilfebedürftig: داهات و سامانی خێزانەکەت بەشی ژیان ناکات
• نیشتەجێبوونی ئاسایی (gewöhnlicher Aufenthalt) لە ئەڵمانیا

هاوسەر یان هاوبەشی ژیان و ئەو منداڵە سەڵتانەی خوار ٢٥ ساڵ کە لەگەڵت دەژین، لەگەڵ تۆ یەک Bedarfsgemeinschaftن. منداڵانی خوار ١٥ ساڵ و ئەوانەی خۆیان ناتوانن کار بکەن، لە ڕێگەی هەمان ئەم خێزانەوە پارە وەردەگرن. داهات و سامانی هەمووان پێکەوە حساب دەکرێت.

بیانییەکان: کام ئیقامە ماف دەدات؟

• پەنابەری قبووڵکراو و ئەوانەی پاراستنی تەواوکەریان هەیە (§ 25 Abs. 1 و 2 AufenthG)، Niederlassungserlaubnis (ئیقامەی دائیمی)، Daueraufenthalt-EU، ئیقامەی کار یان Familiennachzug: بەڵێ، ئەگەر مەرجەکانی تریشت هەبن.
• Aufenthaltsgestattung (دۆسیەی پەنابەری هێشتا کراوەیە)، Duldung و هەندێک ئیقامەی مرۆیی (بۆ نموونە § 25 Abs. 5 کاتێک هێشتا ١٨ مانگ بەسەر ڕاگرتنی دەرکردندا تێنەپەڕیوە، یان § 25 Abs. 4 Satz 1): نەخێر. ئەم کەسانە لە ژێر AsylbLGدان و لە Sozialamt پارە وەردەگرن.
• لە AsylbLGەوە بۆ Jobcenter: هەر کە وەڵامی ئەرێنیت لە BAMF وەرگرت، هەر لە هەمان مانگدا داواکاری بدە بە جۆبسێنتەر. چاوەڕێی کارتی ئیقامە مەکە؛ Bescheidی BAMF یان Fiktionsbescheinigung ببە. لە Sozialamt بپرسە پارەکەیان تا کەی بەردەوام دەبێت، بۆ ئەوەی مانگێکی بەتاڵ لە نێوانیاندا نەمێنێت.
• سێ مانگی یەکەم: ئەو بیانییانەی لە ئەڵمانیا کار ناکەن (نە کرێکار، نە Selbständig)، لە ٣ مانگی یەکەمی مانەوەیاندا مافیان نییە. ئەم یاسایە بۆ ئەوانەی ئیقامەی مرۆیییان هەیە (Kapitel 2 Abschnitt 5 AufenthG، واتە § 22 تا § 26) ناگرێتەوە.
• ئیقامە تەنها بۆ گەڕان بەدوای کاردا: کەسێک کە مافی مانەوەی تەنها بۆ دۆزینەوەی کار یان شوێنی Ausbildung/خوێندنە (بۆ نموونە ئیقامەی گەڕان بەدوای کار)، مافی نییە. هاووڵاتیانی EU دوای ٥ ساڵ مانەوە (لە ڕێکەوتی Anmeldungەوە) دیسان مافیان دەبێت.
• ئۆکرانییەکان بە § 24: ئێستا Grundsicherungsgeld لە جۆبسێنتەر وەردەگرن. ⚠️ هێشتا نەبووە بە یاسا: پڕۆژەی «Leistungsrechtsanpassungsgesetz» دەیەوێت ئەو ئۆکرانییانەی لە ١ی ئەپریلی ٢٠٢٥ بەدواوە هاتوون بگوازێتەوە بۆ AsylbLG. تا پەسەند و جێبەجێ نەکراوە، یاسای ئێستا کاری پێدەکرێت؛ دۆخی نوێ لە جۆبسێنتەر یان ڕاوێژی کۆچ بپرسە.

گرنگ بۆ ئیقامە: وەرگرتنی Grundsicherungsgeld تاوان نییە و پێویست ناکات لێی بترسیت. بەڵام هەندێک ئیقامە (بۆ نموونە ئیقامەی خوێندن، کار، Familiennachzug) و هەروەها Niederlassungserlaubnis و Einbürgerung مەرجی «دابینکردنی خەرجیی ژیان» (Lebensunterhaltssicherung)یان هەیە. ئەگەر ئیقامەکەت لەم جۆرەیە، پێش داواکاری قسە لەگەڵ ڕاوێژێکی کۆچ بکە.

کێ مافی نییە؟

• کەسێک کە لە AsylbLG پارە وەردەگرێت (سەرەوە ببینە)
• خوێندکار یان Azubi کە خوێندنەکەی BAföG یان BABی هەیە: زۆرجار تەنها یارمەتیی لاوەکی (بۆ نموونە بۆ کرێی خانوو یان Mehrbedarf)، نەک پارەی تەواو (§ 7 Abs. 5 SGB II)
• کەسێک کە زیاتر لە ٦ مانگ لە نەخۆشخانە یان ناوەندێکی چارەسەردا دەمێنێتەوە، یان لە زینداندایە
• کەسێک کە گەیشتووەتە تەمەنی خانەنشینی یان بە هەمیشەیی ناتوانێت کار بکات: ئەو لە Sozialamt «Grundsicherung im Alter und bei Erwerbsminderung» وەردەگرێت (ناوەکەی وەک یەکە بەڵام یارمەتییەکی ترە)

سامان (Vermögen)

ماوەی یەک ساڵەی Karenzzeit بۆ سامان چیتر نییە؛ سامان لە ڕۆژی یەکەمەوە دەپشکنرێت. هەر کەسێک لە خێزانەکەدا بەپێی تەمەنی بڕێک سامانی ئازادی هەیە:

تەمەن	سامانی ئازاد بۆ هەر کەسێک
خوار ٣٠ ساڵ	٥٠٠٠ یۆرۆ
لە ٣٠ ساڵییەوە	١٠٬٠٠٠ یۆرۆ
لە ٤٠ ساڵییەوە	١٢٬٥٠٠ یۆرۆ
لە ٥٠ ساڵییەوە	٢٠٬٠٠٠ یۆرۆ

جگە لەم بڕە، ئەمانە زۆرجار حساب ناکرێن: کەلوپەلی ماڵ، یەک ئۆتۆمبێلی گونجاو بۆ هەر کەسێک کە دەتوانێت کار بکات، هەندێک پاشەکەوتی خانەنشینی (بۆ نموونە Riester) و ئەو خانووەی خۆتان تێیدا دەژین (بە قەبارەی گونجاو). وردەکاری و نموونەکان لە Anlage VMدا هەن.

کرێی خانوو (KdU)

لە ١٢ مانگی یەکەمدا جۆبسێنتەر زۆرجار کرێی ڕاستەقینە دەدات، تەنانەت ئەگەر کەمێک لە سنووری شارەکەت زیاتر بێت. نوێ: ئەگەر کرێکە زیاتر لە ١٫٥ ئەوەندەی سنووری ڕێگەپێدراو بێت، هەر لە سەرەتاوە تەنها تا ئەو سنوورە دەدرێت. گەرمکردنەوە تەنها تا ئاستی «گونجاو» حساب دەکرێت. دوای ساڵی یەکەم، ئەگەر کرێکە زۆرە، جۆبسێنتەر داوات لێدەکات خەرجییەکە کەم بکەیتەوە (زۆرجار بە ٦ مانگ کات).

هاوکاری (Mitwirkung) و کەمبوونەوەی پارە (Leistungsminderung)

• یەکەم دیدار هەمیشە بە ئامادەبوونی خۆت لە جۆبسێنتەرە. پێکەوە Kooperationsplanێک دەنووسن. ئەگەر پەیڕەوی نەکەیت، جۆبسێنتەر ئەرکەکانت بە نامەیەکی فەرمی (Verwaltungsakt) ناچاری دەکات.
• کار پێش کۆرس: جۆبسێنتەر سەرەتا بەدوای کاردا بۆت دەگەڕێت؛ کۆرس و فێرکاری زیاتر بۆ خوار ٣٠ ساڵانە یان کاتێک بە ڕاستی پێویستە.
• دایک و باوکەکان لەو کاتەوەی منداڵەکە ١٤ مانگان دەبێت (و شوێنی چاودێریی منداڵ هەیە) لەوانەیە ناچار بکرێن کار یان کۆرس بکەن (پێشتر ٣ ساڵی).
• قبووڵنەکردنی کار، کۆرس یان Ausbildung، یان نەهێنانی بەڵگەی داواکاریی کار: ٣٠٪ی Regelbedarf بۆ ٣ مانگ کەم دەکرێتەوە.
• ڕەتکردنەوەی کارێکی دیاریکراو و گونجاو بەبێ هۆکار: لەوانەیە هەموو Regelbedarf ببڕدرێت (لانیکەم ١ و زۆرترین ٢ مانگ). کرێی خانوو و بیمەی تەندروستی بەردەوام دەبن.
• نەچوون بۆ کاتی دیدار (Meldeversäumnis): جاری یەکەم بەبێ کەمکردنەوەی پارە. جاری دووەم: ٣٠٪ بۆ ١ مانگ. ئەگەر سێ جار لە دوای یەک نەچیت، جۆبسێنتەر وا دادەنێت کە دەستت پێناگات و پارەکە دەبڕێت، لە قۆناغی کۆتاییدا تەنانەت کرێی خانووش؛ تا ئەو کاتەی خۆت بە ئامادەبوون دەچیت.
• هەمیشە ئەگەر هۆکارێکی گرنگ (wichtiger Grund)ت هەیە، بۆ نموونە نەخۆشی بە بەڵگەی پزیشک، پێش بڕیاری جۆبسێنتەر بیڵێ و بەڵگەکەی بدە.

Anlage	کەی پێویستە؟
Hauptantrag	هەمیشە، تەنها یەک کەس بۆ هەموو خێزانەکە
Anlage VM (سامان)	هەمیشە، یەک جار بۆ هەموو خێزانەکە
Anlage KDU (کرێی خانوو و گەرمکردنەوە)	هەر کەسێک خەرجیی خانووی هەیە: کرێ، WG، کەمپ/Wohnheim یان خانووی خۆی
Anlage EK (داهات)	بۆ هەر کەسێکی ١٥ ساڵ یان زیاتر، تەنانەت بەبێ داهات
Anlage WEP	بۆ هەر کەسێکی تری ١٥ ساڵ یان زیاتر لە خێزانەکەدا (هاوسەر، منداڵی ١٦ ساڵ)
Anlage KI	بۆ هەر منداڵێکی خوار ١٥ ساڵ
Anlage EKS	تەنها بۆ کەسێک کە Selbständig یان freiberuflich کار دەکات
Anlage UH	کاتێک نەفەقە لە ئارادایە: هاوسەرێک کە جیا دەژیت، باوک یان دایکی تری منداڵ
Anlage HG	کەسێک لە ماڵەکەدا دەژیت کە بەشێک نییە لە خێزانەکە (بۆ نموونە خوشک یان داپیرە)؛ بۆ WGی ئاسایی پێویست نییە
Anlage MEB	خۆراکی گران بەهۆی نەخۆشییەوە، بە بەڵگەی پزیشک
Anlage BB	خەرجیی تایبەتی هەمیشەیی، بۆ نموونە هاتوچۆ بۆ بینینی منداڵ دوای جیابوونەوە
Anlage UF	ڕووداو یان زیانێک کە تاوانی کەسێکی ترە

ئەگەر نازانیت کامیان پێویستە، Hauptantrag بنێرە؛ جۆبسێنتەر پێت دەڵێت چی کەمە.

هەمیشە کۆپی بدە، ئەسڵی بەڵگەکان لای خۆت هەڵبگرە. بەڵگە بە زمانی بیانی (بۆ نموونە بەڵگەی هاوسەرگیری) زۆرجار وەرگێڕانی ئەڵمانییان پێویستە؛ جۆبسێنتەر پێت دەڵێت وەرگێڕانی فەرمی (beglaubigt) پێویستە یان نا.

ناسنامە و ئیقامە (بۆ هەموو ئەندامانی خێزان)

• پاسپۆرت یان ناسنامە، و کارتی ئیقامە (هەردوو ڕوو)؛ ئەگەر هێشتا نەهاتووە: Bescheidی BAMF یان Fiktionsbescheinigung (لە Ausländerbehörde)
• Meldebescheinigung (لە Bürgeramt)
• Rentenversicherungsnummer: لەسەر نامەی Deutsche Rentenversicherung یان کارتی بیمە؛ ئەگەر نییەتە، Krankenkasse یان Rentenversicherung پێت دەدەن
• Steuer-ID (نامەی Bundeszentralamt für Steuern دوای Anmeldung)

خێزان

• بەڵگەی هاوسەرگیری، بەڵگەی لەدایکبوونی منداڵەکان (بە وەرگێڕان، ئەگەر ئەڵمانی نییە)
• ئەگەر جیا بوونەتەوە: بەڵگەی جیابوونەوە یان تەڵاق؛ بۆ نەفەقە: بڕیاری دادگا یان بەڵگەی Jugendamt

داهات

• دوایین Lohnabrechnungەکان و Arbeitsvertrag (لە خاوەنکار)
• ئەگەر کارەکەت تەواو بووە: Kündigung و دوایین پسوولەی مووچە؛ Bescheidی Arbeitslosengeld (لە Agentur für Arbeit)
• Bescheidی Kindergeld (Familienkasse)، Kinderzuschlag، Unterhaltsvorschuss (Jugendamt)، Elterngeld، Wohngeld، BAföG، Rente
• دوایین Bescheidی AsylbLG لە Sozialamt، ئەگەر لەوێوە دێیت

خانوو

• Mietvertragی تەواو یان Mietbescheinigungی واژۆکراوی خاوەن خانوو
• دوایین Betriebskosten- و Heizkostenabrechnung؛ نامەی زیادبوونی کرێ
• بۆ کەمپ/Wohnheim: Gebührenbescheid؛ ئەگەر گەرمکردنەوە یان ئاوی گەرم بە کارەبایە: گرێبەست و پسوولەی کارەبا

بانک و سامان

• Kontoauszügeی هەموو هەژمارەکانی هەموو ئەندامان بۆ ٣ مانگی دوایی (PayPal و هەژمارەکانی دەرەوەی ئەڵمانیاش)
• پاشەکەوت، Bausparvertrag، بیمەی ژیان، ئاڵتوون، کریپتۆ؛ ئۆتۆمبێل: Zulassungsbescheinigung Teil I
• سامان لە وڵاتی خۆت (خانوو، زەوی، هەژمار)، بە نرخی نزیکەیی

بیمە و حاڵەتە تایبەتەکان

• کارت یان Mitgliedsbescheinigungی Krankenkasse
• سکپڕی: کۆپیی Mutterpass؛ کەمئەندامی: Bescheidی Schwerbehinderung
• بەڵگەی پزیشک بۆ Anlage MEB

• داواکارییەکە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژی یەکەمی هەمان ئەو مانگەی کە گەیشتووەتە جۆبسێنتەر (§ 37 SGB II)، نەک پێشتر. نموونە: ٢٨ی نۆڤەمبەر داواکاری بدەیت، پارە لە ١ی نۆڤەمبەرەوە حساب دەکرێت. ٢ی دیسەمبەر بیدەیت، هەموو نۆڤەمبەر لە دەست چووە.
• بۆ تۆمارکردنی داواکاری هیچ فۆرمێک پێویست نییە: نامەیەکی کورت، تەلەفۆن یان ئۆنلاین بەسە (لە خوارەوە نموونەیەک هەیە). فۆرم و بەڵگەکان دواتر بدە.
• پارە زۆرجار سەرەتای مانگ بۆ هەمان مانگ دەنێردرێت.

• کام جۆبسێنتەر؟ جۆبسێنتەری ئەو ناوچەیەی ناونیشانت تێیدا تۆمار کراوە یان بە ڕاستی تێیدا دەژیت.
• ئۆنلاین: لە ماڵپەڕی Arbeitsagentur، بەشی «Grundsicherungsgeld online beantragen» (jobcenter.digital). هەژمارێکی بەکارهێنەرت پێویستە و بەڵگەکان هەر لەوێ باردەکەیت. هەندێک جۆبسێنتەری شارەوانی (kommunale Jobcenter) ماڵپەڕی خۆیان هەیە.
• کاغەزی: فۆرمەکان لە جۆبسێنتەر یان ماڵپەڕەکەی وەربگرە؛ بە دەستی خۆت بیدە، یان بیخەرە سندووقی نامەی جۆبسێنتەر، یان بە پۆست بینێرە.
• بەڵگەی ناردن: بە دەست: لەسەر کۆپییەکەت Eingangsstempel وەربگرە. بە پۆست: Einwurf-Einschreiben یان فاکس لەگەڵ ڕاپۆرتی ناردن. ئۆنلاین: پشتڕاستکردنەوەکە هەڵبگرە.
• لە هەموو ئەو فۆرم و بەڵگانەی داوتن، کۆپییەک بۆ خۆت هەڵبگرە.

• جۆبسێنتەر بۆ یەکەم دیداری ئامادەبوون بانگت دەکات؛ هەر بڕۆ. زۆرجار دەبێت Arbeitsmarktprofilیش بە ئۆنلاین پڕ بکەیتەوە.
• ئەگەر بەڵگە کەمە، نامەیەک بە ماوەیەکی دیاریکراو دێت (زۆرجار نزیکەی ٢ هەفتە). تا ئەو کاتە بینێرە یان بە نووسین داوای ماوەی زیاتر بکە؛ ئەگەر هیچ نەکەیت، جۆبسێنتەر دەتوانێت تا هێنانی بەڵگەکە پارە نەدات (§ 66 SGB I).
• لێکۆڵینەوە زۆرجار چەند هەفتەیەک دەخایەنێت. ئەگەر هیچ پارەت نییە، داوای Vorschuss (پێشەکی) یان یارمەتیی خێرا بکە.
• Bescheid بە وردی بخوێنەوە: ناوی هەموو کەسەکان، کرێی خانوو، داهات و ماوە (Bewilligungszeitraum، زۆرجار ١٢ مانگ، ئەگەر کاتی بێت ٦ مانگ). ئەگەر هەڵەیە یان ڕەت کراوەتەوە، لە ماوەی یەک مانگدا Widerspruch بدە: ڕێنمایی Widerspruch و ژمێرەری ماوە.
• لەم ماوەیەدا هەر گۆڕانکارییەک (کار، داهات، گواستنەوە، لەدایکبوونی منداڵ، ئیقامەی نوێ) دەستبەجێ ئاگادار بکەرەوە: ڕێنمایی Veränderungsmitteilung.
• پێش تەواوبوونی ماوەکە، Weiterbewilligungsantrag بدە؛ پارەکە خۆبەخۆ بەردەوام نابێت: ڕێنمایی WBA.
• پێش گواستنەوە لە جۆبسێنتەر ڕەزامەندی (Zusicherung) وەربگرە. خوار ٢٥ ساڵ بۆ جیابوونەوە لە ماڵی دایک و باوک دەبێت هەر پێشتر ڕەزامەندی وەربگرێت.

ئەم بڕانە لە ٢٠٢٦دا نەگۆڕاون. کرێی خانوو و گەرمکردنەوە جیا لەمە دەدرێن.

کێ	مانگانە
تەنها یان دایک/باوکی تەنها	٥٦٣ یۆرۆ
هەر یەک لە دوو هاوبەشی ژیان	٥٠٦ یۆرۆ
گەورەساڵی ١٨ تا ٢٤ ساڵ لە ماڵی دایک و باوک	٤٥١ یۆرۆ
هەرزەکاری ١٤ تا ١٧ ساڵ	٤٧١ یۆرۆ
منداڵی ٦ تا ١٣ ساڵ	٣٩٠ یۆرۆ
منداڵی خوار ٦ ساڵ	٣٥٧ یۆرۆ

• چاوەڕێکردن تا هەموو بەڵگەکان ئامادە دەبن. هەر مانگێک درەنگ داواکاری بدەیت، پارەکەی لە دەست چووە. سەرەتا داواکاری، پاشان بەڵگەکان.
• نەنووسینی هەژمار یان سامانێک: PayPal، هەژمار لە وڵاتی خۆت، پارەی نەقد، ئاڵتوون. جۆبسێنتەر بە شێوەی ئۆتۆماتیکی زانیارییەکان دەپشکنێت (Datenabgleich) و دواتر دەتوانێت پارەکە بگەڕێنێتەوە و سزای پارە بدات.
• لەبیرچوونی Anlage EK بۆ هاوسەر یان منداڵی ١٥ ساڵ و سەرووتر، تەنانەت کاتێک داهاتیان نییە.
• واژۆکردنی گرێبەستی خانووی نوێ بەبێ Zusicherung.
• نەچوون بۆ دیداری جۆبسێنتەر یان ئاگادارنەکردنەوەی نەخۆشی؛ لە ٢٠٢٦ەوە پارە زووتر کەم دەکرێتەوە.
• ناردنی ئەسڵی بەڵگەکان یان واژۆنەکردنی فۆرمەکان.

نامەیەکی کورت بۆ تۆمارکردنی داواکاری لە هەمان ئەم مانگەدا:

Sara Ahmadi
Musterstraße 12
12345 Berlin

An das Jobcenter [Ort]
[Adresse]

Antrag auf Grundsicherungsgeld nach dem SGB II

Sehr geehrte Damen und Herren,

hiermit beantrage ich ab sofort Grundsicherungsgeld für mich und
meine Bedarfsgemeinschaft (Reza Ahmadi, Mina Ahmadi).
Bitte senden Sie mir die erforderlichen Antragsformulare zu.
Unterlagen reiche ich unverzüglich nach.

Bitte bestätigen Sie mir den Eingang dieses Antrags.

Mit freundlichen Grüßen
Sara Ahmadi
Berlin, 08.11.2026

یاسا نوێیەکە هێشتا تازەیە و جۆبسێنتەرەکان هەندێک وردەکاری (بۆ نموونە بۆ ئەوانەی پێشتر پارەیان وەردەگرت) وردە وردە جێبەجێ دەکەن؛ بۆ دۆسیەی خۆت لە جۆبسێنتەر بپرسە. یارمەتیی بەخۆڕایی: Sozialberatung، Migrationsberatung (MBE، یان JMD بۆ خوار ٢٧ ساڵ)، Caritas، Diakonie یان Erwerbslosenberatungی شارەکەت.