پارەی دایک و باوک (Elterngeld) لە بەرلین: مەرجەکان، بەڵگە پێویستەکان و ماوەکان

جۆر	چەند	چەند درێژە دەکێشێت
Basiselterngeld	٦٥–٦٧٪ی داهاتی پاک، ٣٠٠ تا ١٨٠٠ یۆرۆ	بە گشتی ١٤ مانگ بۆ هەردوو دایک و باوک (هەر یەکەیان لانیکەم ٢ و لانیزۆر ١٢ مانگ)؛ تەنها لە ١٤ مانگی یەکەمی ژیانی منداڵدا
ElterngeldPlus	نیوەی Basis: ١٥٠ تا ٩٠٠ یۆرۆ (ئەگەر بە نیوەکات کار بکەیت، هەندێک جار هێندەی Basis لەگەڵ نیوەکات)	دوو هێندە: هەر مانگێکی Basis = دوو مانگی Plus
Partnerschaftsbonus	مانگی زیادەی ElterngeldPlus	٢ تا ٤ مانگ لە دوای یەک بۆ هەر یەکەتان، ئەگەر هەردووکتان هاوکات ٢٤ تا ٣٢ کاتژمێر لە هەفتەیەکدا کار بکەن

تێبینی:

• دوو مانگی کۆتایی لە ١٤ مانگەکە تەنها کاتێک هەیە کە دایک یان باوکی دووەمیش لانیکەم ٢ مانگ وەربگرێت (و داهاتی کەم ببێتەوە). ئەگەرنا یەک کەس لانیزۆر ١٢ مانگ وەردەگرێت.
• دایک یان باوکی تەنها (Alleinerziehende) خۆی دەتوانێت ١٤ مانگ Basis وەربگرێت و Partnerschaftsbonusیش بە تەواوی وەربگرێت.
• هەردوو دایک و باوک هاوکات Basiselterngeld: تەنها یەک مانگ، ئەویش لە ١٢ مانگی یەکەمدا. جیاکاری: دوانە یان زیاتر، منداڵێک کە لانیکەم ٦ هەفتە زووتر لەدایک بووە، یان منداڵی کەمئەندام.
• پارەی زیادە: ئەگەر منداڵێکی بچووکی تر لە ماڵدایە، Geschwisterbonus (١٠٪ زیاتر، لانیکەم ٧٥ یۆرۆ)؛ بۆ دوانە، بۆ هەر منداڵێکی زیادە ٣٠٠ یۆرۆ؛ بۆ منداڵی پێشوەختە مانگی زیادە.
• ئەو مانگانەی دایک Mutterschaftsgeld وەردەگرێت (زۆرجار ٨ هەفتە دوای لەدایکبوون) وەک مانگی Basisی دایک حساب دەکرێن و لە Elterngeld کەم دەکرێنەوە.

1. دایک یان باوکی منداڵەکە (یان باوەژن/زڕباوک، دایک و باوکی بەخێوکەر). لە حاڵەتی تایبەتدا، خزمێکی نزیک کە لە جیاتی دایک و باوک ئاگای لە منداڵەکەیە.
2. منداڵەکە لەگەڵ تۆ لە یەک ماڵدا دەژیت و خۆت ئاگات لێیەتی.
3. لانیزۆر ٣٢ کاتژمێر لە هەفتەیەکدا کار دەکەیت (یان هەر کار ناکەیت).
4. لە ئەڵمانیا دەژیت؛ بۆ Elterngeldstelleی بەرلین: تۆمارکردنی ناونیشان (Anmeldung) لە بەرلین.
5. سنووری داهات: بۆ لەدایکبوونەکانی لە ١ی ئەپریلی ٢٠٢٥ەوە، ئەگەر داهاتی باجلێدراو (zu versteuerndes Einkommen، نەک مووچەی گشتی)ی دایک و باوک پێکەوە لە ساڵی پێش لەدایکبوون زیاتر لە ١٧٥٬٠٠٠ یۆرۆ بێت، هیچ Elterngeldێک نییە. هەمان سنوور بۆ دایک یان باوکی تەنهاش هەیە. بۆ زۆربەی خێزانە کۆچبەرەکان ئەم سنوورە کێشە نییە.

ئیقامەکەت بەسە؟ (بۆ نائەورووپییەکان، § 1 Abs. 7 BEEG)

ئیقامە	Elterngeld؟
ئیقامەی دائیمی (Niederlassungserlaubnis، Daueraufenthalt-EU)، Blaue Karte EU، ICT-Karte	بەڵێ
Aufenthaltserlaubnis کە لانیکەم ٦ مانگ ڕێگەی کار دەدات یان داوە (بۆ نموونە پەنابەری پەسەندکراو § 25 Abs. 1 یان 2، ئیقامەی کار، ئیقامەی خێزانی، زۆرجار § 24)	بەڵێ
§ 25 Abs. 3 تا 5، § 23a، § 23 Abs. 1 (بەهۆی جەنگ)	تەنها ئەگەر بە یاسایی کار دەکەیت، لە Elternzeitدایت، یان Arbeitslosengeld (SGB III) وەردەگریت، یان لانیکەم ١٥ مانگ لە ئەڵمانیا بوویت
ئیقامەی خوێندن، ناساندنی بڕوانامە یان گەڕان بەدوای کار (§ 16b، § 16d، § 20)	تەنها ئەگەر کار دەکەیت، لە Elternzeitدایت یان پارەی SGB III وەردەگریت
Ausbildung (§ 16e)، Au-pair یان کاری وەرزی، Freiwilligendienst	نەخێر
Beschäftigungsduldung (§ 60d)	بەڵێ
Aufenthaltsgestattung یان Duldungی ئاسایی	نەخێر

هاووڵاتیانی EU، EWR و سویسرا کە لە ئەڵمانیا دەژین یان کار دەکەن، مافیان هەیە.

کێ وەریناگرێت یان کەمتر وەردەگرێت؟

• ئەو کەسەی زیاتر لە ٣٢ کاتژمێر لە هەفتەیەکدا کار دەکات.
• خێزانێک کە داهاتی باجلێدراوی سەروو ١٧٥٬٠٠٠ یۆرۆیە.
• Grundsicherungsgeld: لێرەدا Elterngeld وەک داهات حساب دەکرێت و لە Grundsicherungsgeld کەم دەکرێتەوە. تەنها ئەو کەسەی پێش لەدایکبوون کاری کردووە، تا ٣٠٠ یۆرۆ (بە ElterngeldPlus تا ١٥٠ یۆرۆ) ئازادە. دیسان داواکاری بدە؛ Jobcenter زۆرجار داوات لێ دەکات.
• بۆ Wohngeld تەنها بڕی سەروو ٣٠٠ یۆرۆ وەک داهات حساب دەکرێت؛ بۆ Kinderzuschlag وەک Grundsicherungsgeld حساب دەکرێت.

لە بەرلین هەندێک بەڵگە بە ئەسڵ داوا دەکەن (وەک Geburtsurkunde)؛ ئەوانی تر کۆپی. پەڕەکان مەنووشتێنەوە، مەیانپێکەوە مەدە (منگەنە مەکە) و مەیانخەرە ناو کیسەی پلاستیکی.

فۆرم و ناسنامە

• فۆرمی داواکاری بە واژۆی ئەسڵیی هەردوو دایک و باوک (ئەگەر بە ئۆنلاین دەینێریت: Mantelbogenی واژۆکراو، یان بە BundID بە تەواوی دیجیتاڵ)
• کۆپیی پاسپۆرت یان ناسنامەی هەردووکیان + Meldebescheinigung ← Bürgeramt
• بۆ نائەورووپییەکان: کۆپیی کارتی ئیقامە (پێش و پشت) و Zusatzblatt + پەڕەی Anlage Staatsangehörigkeit ← فەرمانگەی بیانییەکان (Ausländerbehörde)؛ ئەگەر لە درێژکردنەوەدایە: Fiktionsbescheinigung

منداڵ

• ئەسڵی Geburtsurkunde بۆ Elterngeld ← فەرمانگەی باری شارستانی (Standesamt)، زۆرجار وەشانێکی تایبەت بۆ Elterngeld دەدات
• ئەگەر دایک و باوک هاوسەرگیرییان نەکردووە: Vaterschaftsanerkennung (دانپێدانانی باوکایەتی) ← Jugendamt یان Standesamt
• کۆپیی Geburtsurkundeی منداڵەکانی تری ماڵ (بۆ Geschwisterbonus)

داهاتی پێش لەدایکبوون

• کارمەند: پسوولەی مووچەی ١٢ مانگی پێش لەدایکبوون (دایکی کارمەند: ١٢ مانگ پێش دەستپێکی Mutterschutz) ← خاوەنکار
• کاری ئازاد: Steuerbescheid یان حسابی قازانج (EÜR)ی ساڵی پێش لەدایکبوون ← فەرمانگەی باج (Finanzamt) یان ڕاوێژکاری باج
• بۆ سنووری ١٧٥٬٠٠٠ یۆرۆ: Steuerbescheid یان Lohnsteuerbescheinigungی ساڵی پێش لەدایکبوون، بۆ هەردووکیان. ئەگەر هێشتا Bescheidت نییە، داواکارییەکە بنێرە و دواتر بیدە
• ئەگەر داهاتت نەبووە: پێویست ناکات هیچ بهێنیت؛ تەنها لە فۆرمەکەدا «kein Einkommen» نیشانە بکە

Mutterschaftsgeld و کار

• بەڵگەی Mutterschaftsgeld لە کۆمپانیای بیمەی تەندروستی (Krankenkasse) (یان بەڵگەی نەرێنی ئەگەر وەرت نەگرتووە)
• بەڵگەی Arbeitgeberzuschuss zum Mutterschaftsgeld ← خاوەنکار
• ئەگەر Elternzeit وەردەگریت: کۆپیی داواکاری یان پەسەندکردنی Elternzeit؛ ئەگەر بە نیوەکات کار دەکەیت: Arbeitgeberbescheinigung بە کاتژمێری کار و داهات

پارە

• IBAN و Steuer-IDی هەردووکیان

• دەتوانیت لە ڕۆژی لەدایکبوونەوە داوای Elterngeld بکەیت.
• تەنها بۆ ٣ مانگی ژیانی منداڵ (Lebensmonate) پێش ئەو مانگەی داواکارییەکە گەیشتووە بۆ دواوە دەدرێت (§ 7 BEEG). مانگی ژیان لە ڕۆژی لەدایکبوونەوە حساب دەکرێت: لەدایکبوون ١٠ی ئەیلوول ← مانگی یەکەم ١٠ی ئەیلوول تا ٩ی تشرینی یەکەم.
• نموونە: منداڵەکە ١٠ی ئەیلوول لەدایک بووە، داواکاری ١٥ی کانوونی دووەم دەگات (مانگی پێنجەمی ژیان) ← تەنها مانگەکانی ٢، ٣ و ٤ بۆ دواوە دەدرێن؛ مانگی یەکەم لە دەست چووە.
• باشترین ڕێگا: لە دوو مانگی یەکەمی دوای لەدایکبوون بینێرە. ئەگەر بەڵگەیەک (بۆ نموونە بەڵگەی Krankenkasse) هێشتا نەهاتووە، داواکارییەکە بنێرە و بەڵگەکە دواتر بدە.

⚠️ هێشتا نەبووە بە یاسا: وەزارەتی خێزان کار لەسەر چاکسازیی Elterngeld دەکات (بۆ نموونە مۆدێلی «4-6-4» مانگ، ٨٠٪ بۆ چەند مانگی یەکەم، لانیکەم ٣٣٠ و لانیزۆر ١٩٠٠ یۆرۆ). ئەمە ئێستا تەنها ڕەشنووسە؛ ڕەشنووسی یەکەم بۆ لەدایکبوونەکانی لە نۆڤەمبەری ٢٠٢٧ەوە بوو و ڕێکەوتی کۆتایی هێشتا ڕوون نییە. بۆ ئەو منداڵانەی ئێستا لەدایک دەبن، هەمان یاسای ئێستا کاری پێ دەکرێت.

• فەرمانگەی بەرپرس: Elterngeldstelle لە Jugendamtی ئەو ناوچەیەی تێیدا دەژیت (بۆ نموونە Mitte، Neukölln، Lichtenberg). تەنها بۆ ناوچەی خۆت داواکاری بدە.
• ئۆنلاین (پێشنیاری فەرمانگەکان): بە ElterngeldDigital (elterngeld-digital.de). لە بەرلین دەتوانیت بە BundID (ناسنامە یان کارتی ئیقامە بە eIDی چالاک + ئەپی AusweisApp، یان بڕوانامەی Elster) بە تەواوی دیجیتاڵ بینێریت، بەبێ چاپ و پۆست. بەبێ BundID: ئۆنلاین پڕی بکەرەوە، Mantelbogen چاپ بکە، هەردووکتان واژۆی بکەن و لەگەڵ بەڵگەکان بینێرن.
• بە کاغەز: فۆرمی بەرلین پڕ بکەرەوە (ئەو وەشانەی لەگەڵ ڕێکەوتی لەدایکبوونی منداڵ دەگونجێت)، هەردوو دایک و باوک واژۆ بکەن و بە پۆست بینێرە بۆ Elterngeldstelleی ناوچەکەت یان بیخەرە سندووقی پۆستی Rathaus. باشترە بە Einwurf-Einschreiben.
• یارمەتیی ڕووبەڕوو: زۆربەی ناوچەکان Familienservicebüroیان هەیە کە بە کاتی پێشوەخت یارمەتیت دەدەن فۆرمەکە پڕ بکەیتەوە.
• کۆپیی هەموو شتێک هەڵبگرە. ژمارەی گشتیی فەرمانگەکانی بەرلین: 115.

• ماوەی پشکنین: لە بەرلین ماوەیەکی جێگیر ڕاگەیەنراو نییە؛ زۆرجار چەند هەفتە تا چەند مانگ. دۆسیەکە تەنها کاتێک تەواو دەبێت کە هەموو بەڵگەکان گەیشتبن. هەندێک Elterngeldstelle وەڵامی پرسیاری «دۆسیەکەم لە چ قۆناغێکدایە؟» نادەنەوە، بۆیە بەڵگە کەمەکان خێرا بنێرە.
• Bescheid: بڕی هەر مانگێک دەنووسێت. ئەگەر داهاتت دوای لەدایکبوون ڕوون نەبووە، لەوانەیە سەرەتا کاتی (vorläufig) بێت و لە کۆتایی ماوەکەدا حسابی کۆتایی بکرێت؛ هەندێک جار دەبێت پارە بگەڕێنیتەوە.
• ئەگەر ڕەت کرایەوە یان بڕەکە هەڵەیە: لە ماوەی یەک مانگدا Widerspruch بدە بە Elterngeldstelle. ماوەکەت بە ژمێرەری ماوە حساب بکە و ڕێنمایی Widerspruch ببینە.
• گۆڕانکارییەکان ڕابگەیەنە: ئەگەر کاری نیوەکاتت دەست پێ کرد یان کاتژمێرەکانت گۆڕا، هەژماری بانکی یان ناونیشانی نوێت هەیە، یان دەتەوێت مانگەکان بگۆڕیت، بە Änderungsantragی بەرلین ڕایبگەیەنە. ئەو مانگانەی هێشتا پارەیان نەدراوە زۆرجار دەتوانرێت بگۆڕدرێن.
• ئەگەر Grundsicherungsgeld وەردەگریت: Bescheidی Elterngeld بدە بە Jobcenter (Veränderungsmitteilung).
• Elternzeit (مۆڵەتی کار) جیایە: دەبێت لانیکەم ٧ هەفتە پێشتر بە نووسراو بە خاوەنکار بڵێیت.

• چاوەڕێکردن تا هەموو بەڵگەکان دەگەن: ٣ مانگ زوو تەواو دەبێت. سەرەتا بینێرە.
• تەنها یەک کەس واژۆ بکات: فۆرمی کاغەزی هەردوو دایک و باوک واژۆی دەکەن (دایک یان باوکی تەنها تەنها خۆی).
• نەناردنی ئەسڵی Geburtsurkunde یان بەڵگەی Mutterschaftsgeld.
• پلانی هەڵەی مانگەکان: بۆ نموونە هەردوو دایک و باوک زیاتر لە یەک مانگ هاوکات Basis بخوازن، یان مانگی ١٣ و ١٤ بۆ دایک یان باوکی دووەم دانەنێن. پێشتر بە Elterngeldrechner لە familienportal.de تاقی بکەرەوە.
• وا بزانیت بەبێ داهاتی پێشوو مافت نییە: لانیکەم ٣٠٠ یۆرۆ بۆ هەمووانە (ئەگەر ئیقامەکەت مەرجەکەی تێدایە).
• داواکاری بۆ ناوچەی هەڵە: تەنها Elterngeldstelleی ئەو ناوچەیەی ناونیشانت تێیدا تۆمار کراوە.

چی	بڕ
Basiselterngeld	٣٠٠ تا ١٨٠٠ یۆرۆ لە مانگێکدا
ElterngeldPlus	١٥٠ تا ٩٠٠ یۆرۆ لە مانگێکدا
Geschwisterbonus	١٠٪ زیاتر، لانیکەم ٧٥ یۆرۆ
دوانە یان زیاتر	٣٠٠ یۆرۆ بۆ هەر منداڵێکی زیادە
ئازاد لە Grundsicherungsgeld (بە کاری پێش لەدایکبوون)	تا ٣٠٠ یۆرۆ
سنووری داهاتی باجلێدراو	١٧٥٬٠٠٠ یۆرۆ

پەیوەندیدار: ڕێنمایی تەواوی Elterngeld · Kindergeld: مەرج و بەڵگەکان · Kinderzuschlag: مەرج و بەڵگەکان · Kita-Gutscheinی بەرلین

یارمەتیی بەخۆڕایی: Sozialberatung، ڕاوێژی کۆچ (MBE یان JMD)، ناوەندەکانی ڕاوێژی سکپڕی (Schwangerschaftsberatung)، Caritas و Diakonie.