یارمەتیی کرێی خانوو (Wohngeld): مەرجەکان، بەڵگە پێویستەکان و ماوەکان

مەرجە سەرەکییەکان

• بە ڕاستی لە ئەڵمانیا دەژیت و ئەم خانووە ماڵی سەرەکیتە (Hauptwohnsitz)؛ لە بەرلین واتە ناوەندی ژیانت لە بەرلینە.
• کرێچیت (Hauptmieter یان Untermieter؛ Genossenschaft یان Wohnheimیش حساب دەکرێت)، خۆت لەوێ دەژیت و بە ڕاستی کرێ دەدەیت.
• ماڵەکەت (Haushalt) داهاتی هەیە، بەڵام بۆ کرێی خانوو بەش ناکات. Wohngeld بۆ کەسێک نییە کە هیچ داهاتێکی نییە (لە خوارەوە ڕوونمان کردووەتەوە).
• ماڵەکەت erhebliches Vermögen (سامانی زۆر)ی نییە.

ئیقامە: کام بەڵگە حساب دەکرێت؟ – § 3 Abs. 5 WoGG

ئەگەر هاووڵاتیی EU نیت، جگە لە ژیانی ڕاستەقینە لە ئەڵمانیا، دەبێت یەکێک لەمانەت هەبێت:

• هەر Aufenthaltstitelێک (Aufenthaltserlaubnis، Niederlassungserlaubnis یان ئیقامەی دائیمی، Daueraufenthalt-EU، Blaue Karte و…)
• Duldung
• Aufenthaltsgestattung (بەڵگەی ماوەی پرۆسەی پەنابەری)
• مافی مانەوە بەپێی ڕێککەوتنێکی نێودەوڵەتی، یان باری heimatloser Ausländer

کەواتە Gestattung و Duldung بە خۆیان ڕێگر نین. بەڵام ئاگاداربە: زۆربەی ئەوانەی Gestattung یان Duldungیان هەیە AsylbLG وەردەگرن، و لەگەڵ AsylbLG هەرگیز Wohngeld وەرناگرن (بەشی دواتر ببینە). ئەگەر کار دەکەیت و ئیتر AsylbLG وەرناگریت، دەتوانیت داوای Wohngeld بکەیت.

زۆرجار مافیان نییە: ئەوانەی ئیقامەکەیان تەنها بۆ گەڕان بەدوای Ausbildung (§ 17 Abs. 1 AufenthG)، گەڕان بەدوای کار، Chancenkarte، ڕاهێنانی پەیوەست بە خوێندن یان خزمەتی خۆبەخشیی ئەورووپییە.

تێبینیی ئیقامە: Wohngeld لە نێو ئاوارتەکانی § 2 Abs. 3 AufenthG دا نییە (بە پێچەوانەی Kindergeld یان Kinderzuschlag). ئەگەر بەم زووانە دەتەوێت ئیقامەکەت درێژ بکەیتەوە یان ئیقامەی دائیمی (Niederlassungserlaubnis) وەربگریت و دابینکردنی بژێوی (Lebensunterhalt) گرنگە، پێشتر لەگەڵ Migrationsberatung ڕاوێژ بکە.

کێ Wohngeld وەرناگرێت؟ – § 7 WoGG

ئەگەر یەکێک لەم یارمەتییانە وەردەگریت و کرێی خانووەکەت (Kosten der Unterkunft) لە نێویدا حساب کراوە، Wohngeldت نییە:

• Grundsicherungsgeld لە جۆبسێنتەر (Jobcenter) (تا حوزەیرانی ٢٠٢٦ ناوی Bürgergeld بوو؛ Sozialgeldیش هەروەها)
• Grundsicherung im Alter und bei Erwerbsminderung یان Hilfe zum Lebensunterhalt لە فەرمانگەی کۆمەڵایەتی (Sozialamt)
• AsylbLG (هەم یارمەتیی بنەڕەتی و هەم Analogleistungen بەپێی § 2 AsylbLG)
• هەندێک یارمەتیی Jugendhilfe (SGB VIII)

خوێندکار و Azubi: ئەگەر هەموو ئەندامانی ماڵەکە مافی BAföG یان BABیان هەیە، Wohngeld نییە. ئەگەر BAföG تەنها وەک قەرز (Darlehen) دەدرێت، یان کەسێک لە ماڵەکەدا هەیە کە BAföG وەرناگرێت (بۆ نموونە منداڵ یان هاوسەرێک کە کار دەکات)، لەوانەیە ببێت.

Wohngeld یان Grundsicherungsgeld؟ ناکرێت هەردووکیان پێکەوە وەربگریت. بەڵام زۆر خێزان بە Wohngeld + Kinderzuschlag وەک Grundsicherungsgeld یان زیاتر وەردەگرن. جۆبسێنتەریش لەوانەیە داوات لێ بکات سەرەتا داوای Wohngeld بکەیت. بە ژمێرەری Kinderzuschlag و ڕێنمایی Kinderzuschlag بەراوردی بکە.

سنووری داهات: بۆچی ژمارەیەکی جێگیر نییە؟

بۆ Wohngeld سنوورێکی جێگیری داهات نییە. بڕەکە بە فۆرمولەیەک لە سێ شت حساب دەکرێت:

1. ژمارەی ئەندامانی ماڵ
2. کۆی داهاتی ماڵ (Gesamteinkommen): داهاتی ساڵانەی هەمووان، کەمکردنەوەی بڕێکی جێگیر بۆ باج، بیمەی تەندروستی و بیمەی خانەنشینی (بۆ هەر یەکێکیان کە دەدرێت ١٠٪، پێکەوە لانیزۆر ٣٠٪)، کەمکردنەوەی خەرجیی کار و Freibeträge. بۆ نموونە: ١.٨٠٠ یۆرۆ لە ساڵێکدا بۆ کەمئەندامیی سەخت (GdB 100، یان GdB لە ٥٠ بەرەوسەر لەگەڵ پێویستیی چاودێری)، ١.٣٢٠ یۆرۆ بۆ دایک یان باوکی تەنها لەگەڵ منداڵی خوار ١٨ ساڵ، تا ١.٢٠٠ یۆرۆ بۆ داهاتی کاری منداڵی خوار ٢٥ ساڵ. Kindergeld بە داهات حساب ناکرێت.
3. کرێی پەسەندکراو: کرێی سارد + خەرجییە لاوەکییەکان (بەبێ گەرمکردنەوە و کارەبا)، بەڵام تەنها تا سنوورێکی دیاریکراو (Höchstbetrag). ئەم سنوورە بەپێی ژمارەی کەسەکان و Mietenstufeی شارەکەتە. گەرمکردنەوە بە جیا بە بڕێکی جێگیر بۆ هەر کەسێک حساب دەکرێت.

Mietenstufe چییە؟ هەر شار و ناوچەیەک لە یەکێک لە ٧ پلە (I تا VII) دایە؛ تا کرێکان گرانتر بن، پلەکە بەرزترە و سنووری کرێ زیاترە. بەرلین Mietenstufe IVە. پلەی شارەکەی خۆت لە لیستی وەزارەتی بیناسازی (BMWSB) یان لە Wohngeldstelle بپرسە.

ئەنجام: خێزانێکی ٤ کەسی بە کرێی بەرز دەتوانێت بە داهاتێک کە بۆ کەسێکی تەنها «زۆرە»، هێشتا Wohngeld وەربگرێت. خۆت مەزەندە مەکە، بە ژمێرەری Wohngeld حسابی بکە. ئەگەر نزیکی سنووریت، هەر داوا بکە.

کەمترین بڕ: ئەگەر بڕی حسابکراو لە ١٠ یۆرۆ لە مانگێکدا کەمتر بێت، نادرێت.

داهاتی زۆر کەم (Plausibilitätsprüfung)

ئەگەر داهاتەکەت زۆر لە پێداویستیی بنەڕەتی (نزیکەی ئاستی Grundsicherungsgeld) کەمترە، Wohngeldstelle دەپرسێت بە چی دەژیت؟ دەبێت ڕوونی بکەیتەوە (بۆ نموونە پاشەکەوت، یارمەتیی خێزان، قەرز). ئەگەر نەتوانیت، لەوانەیە ڕەت بکرێتەوە و بتنێرنە جۆبسێنتەر.

سامان

لە یاسادا ژمارەیەکی جێگیر نییە، بەڵام بەپێی Verwaltungsvorschrift، سامانی سەرووی ٦٠.٠٠٠ یۆرۆ بۆ کەسی یەکەم و ٣٠.٠٠٠ یۆرۆ بۆ هەر کەسێکی تر زۆرجار بە «erheblich» حساب دەکرێت. ئەمە تەنها پێوەرێکە و فەرمانگەکە دەبێت دۆسیەکەی تۆ بە جیا بپشکنێت. کەلوپەلی ئاسایی ماڵ و ئۆتۆمبێلی ئاسایی حساب ناکرێن.

هەموویان بە کۆپی بنێرە، ئەسڵ مەنێرە. وەرگێڕان زۆرجار تەنها بۆ ئەو بەڵگانە پێویستە کە بە ئەڵمانی نین (بۆ نموونە بەڵگەی هاوسەرگیریی دەرەوە)؛ ئەگەر داوایان کرد، beglaubigte Übersetzung (وەرگێڕانی پەسەندکراو) بدە.

ناسنامە و ئیقامە

• فۆرمی پڕکراو و واژۆکراوی Antrag auf Wohngeld (Mietzuschuss)، ئۆنلاین یان کاغەزی
• کۆپیی پاسپۆرت یان بەڵگەی ناسنامەی هەموو ئەندامانی ماڵ
• کۆپیی کارتی ئیقامە (Aufenthaltstitel، Duldung یان Gestattung) بۆ هەر ئەندامێکی نا-EU؛ بۆ هاووڵاتیی EU زۆرجار کارتی ناسنامە بەسە

خانوو (لە خاوەن خانوو یان Hausverwaltung)

• Mietvertrag (گرێبەستی کرێ) لەگەڵ هەموو پاشکۆکان و نامەکانی زیادکردنی کرێ
• بەڵگەی دانی کرێی ٣ مانگی کۆتایی (Kontoauszüge یان پسوولە)
• Mietbescheinigung ئەگەر Wohngeldstelleی شارەکەت دەیخوازێت (لە هەندێک ویلایەت لە تەنیشت فۆرمە سەرەکییەکەیە)
• دوایین Betriebskostenabrechnung (حسابی خەرجییە لاوەکییەکان)، ئەگەر هەتە

داهاتی هەموو ئەندامانی ماڵ

• Lohnabrechnung (پسوولەی مووچە)ی چەند مانگی کۆتایی یان Verdienstbescheinigung کە خاوەنکار پڕی دەکاتەوە (فۆرمەکەی لە تەنیشت فۆرمی Wohngeldە)
• Bescheidی هەر یارمەتییەک: ALG I (Agentur für Arbeit)، Elterngeld، Krankengeld، Rente، Unterhalt یان Unterhaltsvorschuss (Jugendamt)، Kinderzuschlag (Familienkasse)
• بۆ Minijob: گرێبەستی کار و پسوولەی مووچە
• بۆ Selbstständige (کاری سەربەخۆ): دوایین Steuerbescheid یان مەزەندەی داهات
• ئەگەر داهات زۆر کەمە: ڕوونکردنەوەی نووسراو کە بە چی دەژیت

بارە تایبەتەکان

• Schwerbehindertenausweis یان Bescheidی Pflegegrad (بۆ Freibetrag)
• بەڵگەی خەرجیی کاری زیاتر لە Pauschale (Werbungskosten)
• بۆ خوێندکار یان Azubi: Immatrikulationsbescheinigung، Ausbildungsvertrag یان Bescheidی BAföG/BAB
• ئەگەر یارمەتیی جۆبسێنتەر یان Sozialamt ڕەت کراوەتەوە: کۆپیی Ablehnungsbescheid (بۆ پارەی بۆ دواوە، خوارەوە ببینە)
• ئەگەر بۆ منداڵەکان **Bildung und Teilhabe (BuT)**یش دەتەوێت: پەڕەی BuT (لە بەرلین «Extrablatt für BuT» لە تەنیشت فۆرمی Wohngeld)

بانک

• IBANی هەژمارێکی بانکی (بەپێی ڕەشنووسی ٢٠٢٧، Wohngeld تەنها بۆ هەژماری بانکی دەنێردرێت)

• Wohngeld لە یەکەمی ئەو مانگەوە دەدرێت کە داواکارییەکەت گەیشتووەتە فەرمانگەکە. بۆ مانگەکانی پێشوو پارە نادرێت. کەواتە ئەگەر بەڵگەیەک کەمە، سەرەتا فۆرمەکە بنێرە و بەڵگەکان دواتر بدە.
• ئاوارتە: ئەگەر داواکاریی Grundsicherungsgeld یان Sozialhilfeت ڕەت کرایەوە یان بڕدرا و دواتر بە خێرایی داوای Wohngeld بکەیت (لە بەرلین زۆرجار لە ماوەی ٤ هەفتەدا دوای ئەوەی بە ڕەتکردنەوەکە زانیت)، Wohngeld دەتوانێت لەو مانگەوە دەست پێ بکات کە ئەو داواکارییەی پێشووت داوە.
• Wohngeld زۆرجار بۆ ١٢ مانگ (هەندێک جار تا ٢٤ مانگ) پەسەند دەکرێت. بۆ بەردەوامبوونی Weiterleistungsantrag پێویستە؛ نزیکەی ٢ مانگ پێش تەواوبوونی بیدە بۆ ئەوەی پارەکە نەبڕێت.

⚠️ ٢٠٢٧: گۆڕانکارییە پلاندانراوەکان – هێشتا نەبووە بە یاسا

حکومەت ڕەشنووسی «Gesetz zur Vereinfachung und Fortentwicklung des Wohngeldgesetzes» (Drucksache 21/8284)ی داوە. تا ئەمڕۆ (٨ی نۆڤەمبەری ٢٠٢٦) ئەم یاسایە پەسەند نەکراوە: دانیشتنی شارەزایان (Anhörung) لە Bundestag لە ٤ی نۆڤەمبەری ٢٠٢٦ بوو، Bundestag هێشتا دەنگی نەداوە و Bundesratیش دەبێت ڕەزامەندی بدات. تا ئەو کاتە یاسای ئێستا دروستە. بەپێی ڕەشنووسەکە، لە ١ی جانیوەری ٢٠٢٧ەوە:

• زیادکردنی ئاسایی Wohngeld کە بۆ جانیوەری ٢٠٢٧ پلان کرابوو، جارێک ئەنجام نادرێت
• بەشی گەرمکردنەوە (Heizkostenkomponente) نیوە دەکرێت
• فۆرمولەکە توندتر دەبێت (داهات زیاتر Wohngeld کەم دەکاتەوە)؛ بڕی خوار ١٥ یۆرۆ ئیتر نادرێت
• بۆ خەرجیی کار تەنها بڕی جێگیر (§ 9a EStG) حساب دەکرێت
• Wohngeld تەنها بۆ هەژماری بانکی دەنێردرێت

یاسای گواستنەوەی ڕەشنووسەکە (§ 42e WoGG-E) و بۆچی ئێستا داوا بکەیت:

• ئەو Wohngeldەی پێش ١.١.٢٠٢٧ پەسەند کراوە، تا کۆتایی هەمان ماوە بە هەمان بڕ دەمێنێتەوە (مەگەر داهات، کرێ یان ژمارەی کەسەکان بگۆڕێت).
• ئەگەر داواکارییەکەت تا ٣١.١٢.٢٠٢٦ بگات بەڵام تا ئەو ڕۆژە هێشتا بڕیاری لەسەر نەدرابێت: بۆ مانگەکانی ٢٠٢٦ یاسای کۆن حساب دەکرێت، و ئەگەر بڕی یاسا نوێیەکە کەمتر بێت، بڕی دیسەمبەری ٢٠٢٦ بۆ باقیی هەمان ماوە دەمێنێتەوە.

کەواتە ئەگەر پێت وایە مافتە، چاوەڕێ مەکە؛ گرنگ ڕێکەوتی گەیشتنی داواکارییەکەیە بە فەرمانگە، نەک ڕێکەوتی پۆست. لە ڕۆژە کۆتاییەکانی دیسەمبەردا بە دەستی خۆت بیدە یان بە ئۆنلاین بینێرە و پسوولە وەربگرە. ئەگەر ماوەی ئێستات لە سەرەتای ٢٠٢٧دا تەواو دەبێت، ماوەی داهاتوو بە ئەگەری زۆر بە یاسا نوێیەکە حساب دەکرێت.

• لە کوێ: Wohngeldstelleی شار یان Landkreisەکەت. لە بەرلین: Wohnungsamt یان Bürgeramtی ناوچە (Bezirk)ی خۆت.
• ئۆنلاین: لە بەرلین بە فۆرمی ئۆنلاینی ویلایەتی بەرلین (لە پەڕەی Wohngeld لە service.berlin.de). بەڵگەکان بە PDF یان JPG باربکە: هەر فایلێک لانیزۆر ٥ مێگابایت، پێکەوە لانیزۆر ٣٠ مێگابایت. لە کۆتاییدا PDFی داواکارییەکە پاشەکەوت بکە. ویلایەتەکانی تریش زۆرجار داواکاریی ئۆنلاینیان هەیە.
• کاغەزی: فۆرمەکە دابگرە یان لە Bürgeramt وەریبگرە، بە تەواوی پڕی بکەرەوە و بە دەستی خۆت واژۆی بکە. بە پۆست بینێرە (باشترە بە Einwurf-Einschreiben) یان بە دەستی خۆت بیدە و Eingangsbestätigung (پسوولەی وەرگرتن) وەربگرە.
• داواکاریی سادە بۆ پاراستنی ڕێکەوت: ئەگەر فۆرم یان بەڵگەکان هێشتا ئامادە نین، نامەیەکی کورت بنێرە کە «hiermit beantrage ich Wohngeld» و دواتر بەڵگەکان بنێرە. بەم شێوەیە مانگی داواکارییەکەت لەدەست ناچێت.
• داواکارییەکە بەخۆڕایییە. تەنها یەک کەس بۆ هەموو ماڵەکە داوا دەکات.
• لە هەموو پەڕەکان کۆپی لای خۆت هەڵبگرە.

• ماوەی پشکنین: لە زۆر شاردا، بە تایبەتی بەرلین، چەند مانگێک دەخایەنێت. Wohngeld دواتر بۆ هەموو مانگەکان لە مانگی داواکارییەوە دەدرێت.
• نامەی داواکردنی بەڵگە (Anforderung von Unterlagen): تا ئەو ماوەیەی نووسراوە وەڵام بدەرەوە. ئەگەر نەتوانیت، بە نووسین بڵێ کەی دەینێریت. ئەگەر وەڵام نەدەیتەوە، لەوانەیە داواکارییەکەت بەهۆی «fehlende Mitwirkung» ڕەت بکرێتەوە.
• لە بەرلین Wohnungsamt داوای کردووە تەنها بە نووسین پەیوەندیی پێوە بکەیت و زۆر تەلەفۆن نەکەیت؛ لە نامەکانتدا Geschäftszeichen بنووسە.
• Bescheid (بڕیارنامە): بڕ و ماوەکە (Bewilligungszeitraum) بپشکنە: داهات و کرێ بە دروستی نووسراون؟ هەموو کەسەکان حساب کراون؟
• ئەگەر ڕەت کرایەوە یان بڕەکە هەڵەیە: کۆتایی نامەکە (Rechtsbehelfsbelehrung) بخوێنەوە. زۆرجار لە ماوەی یەک مانگدا Widerspruch (ناڕەزایی) دەدەیت؛ لە هەندێک ویلایەتدا دەبێت ڕاستەوخۆ Klage بدەیتە دادگای کارگێڕی. ژمێرەری ماوە، ڕێنمایی Widerspruch و نموونەی نامە ببینە.
• ئەرکی ئاگادارکردنەوە: ئەم گۆڕانکارییانە خۆت و دەستبەجێ ڕابگەیەنە: کەسێک لە ماڵەکە بڕوات یان بێت، داهات زیاتر لە ١٥٪ بەرز ببێتەوە، یان کرێ زیاتر لە ١٥٪ کەم ببێتەوە. ئەگەر ڕای نەگەیەنیت، دەبێت پارەکە بگەڕێنیتەوە. ئەگەر داهاتەکەت زیاتر لە ١٠٪ کەم بووەوە، یان کرێ زیاتر لە ١٠٪ بەرز بووەوە، یان کەسێک زیاد بوو بۆ ماڵەکە، دەتوانیت داوای زیادکردن بکەیت (§ 27 WoGG).
• Weiterleistungsantrag: نزیکەی ٢ مانگ پێش تەواوبوونی ماوەکە، لەگەڵ پسوولەی مووچەی نوێ و بەڵگەی دانی کرێ (و ئەگەر کرێ گۆڕاوە، دوایین نامەی زیادکردنی کرێ).

• چاوەڕێکردن تا هەموو بەڵگەکان کۆ دەبنەوە. Wohngeld بۆ پێش مانگی داواکاری نادرێت؛ هەر مانگێک چاوەڕوانی واتە پارەی مانگێک کەمتر. بە تایبەتی ئەمساڵ: تا ٣١.١٢.٢٠٢٦ بینێرە.
• داواکردنی Wohngeld لە کاتێکدا AsylbLG یان Grundsicherungsgeld وەردەگریت. ڕەت دەکرێتەوە. سەرەتا لەگەڵ ڕاوێژکار حساب بکە کامیان بۆت باشترە.
• نەنووسینی داهاتی هاوسەر یان منداڵی گەورە (بۆ نموونە Minijob) یان نەفەقە (Unterhalt). دواتر دەبێت پارەکە بگەڕێنیتەوە و لەوانەیە سزاش بدرێیت.
• داهاتی زۆر کەم بەبێ ڕوونکردنەوە. بنووسە بە چی دەژیت.
• ڕانەگەیاندنی گۆڕانکاری لە داهات یان ماڵەکەدا.
• درەنگ دانی Weiterleistungsantrag و بڕانی پارەکە.

یاسای Wohngeld فیدراڵییە، بەڵام فۆرم، بەڵگەکان و ڕێکارەکان لە هەر ویلایەتێکدا کەمێک جیاوازن؛ بەرلین تەنها نموونەیە. یارمەتیی بەخۆڕایی: Wohngeldberatungی ناوچە، Sozialberatung، Migrationsberatung (MBE بۆ گەورەساڵان، JMD بۆ خوار ٢٧ ساڵ)، Mieterverein، Caritas و Diakonie. هەروەها ببینە: Wohngeld چییە؟ و دۆزینەوەی خانوو.