کمک‌هزینه اجاره (Wohngeld): شرایط، مدارک لازم و مهلت‌ها

شرط‌های اصلی

• توی آلمان واقعاً زندگی می‌کنی و این خونه خونه اصلیت (Hauptwohnsitz) هست؛ توی برلین یعنی مرکز زندگیت توی برلینه.
• مستأجری (Hauptmieter یا Untermieter، Genossenschaft یا Wohnheim هم حساب می‌شه)، خودت اونجا زندگی می‌کنی و واقعاً اجاره می‌دی.
• خانوارت درآمد داره، ولی درآمدش برای اجاره کافی نیست. Wohngeld برای کسی که هیچ درآمدی نداره نیست (پایین‌تر توضیح دادیم).
• خانوارت erhebliches Vermögen (دارایی زیاد) نداره.

اقامت: کدوم مدارک حساب می‌شن؟ – § 3 Abs. 5 WoGG

اگه شهروند EU نیستی، باید علاوه بر زندگی واقعی توی آلمان، یکی از اینا رو داشته باشی:

• هر Aufenthaltstitel (Aufenthaltserlaubnis، Niederlassungserlaubnis، Daueraufenthalt-EU، Blaue Karte و…)
• Duldung
• Aufenthaltsgestattung (مدرک دوره پناهندگی)
• حق اقامت از قرارداد بین‌المللی، یا وضعیت heimatloser Ausländer

پس Gestattung و Duldung به‌خودی‌خود مانع نیستن. ولی توجه: بیشتر کسایی که Gestattung یا Duldung دارن AsylbLG می‌گیرن و با AsylbLG اصلاً Wohngeld بهشون نمی‌رسه (بخش بعد). اگه کار می‌کنی و دیگه AsylbLG نمی‌گیری، می‌تونی Wohngeld بخوای.

معمولاً حق ندارن: کسایی که اقامتشون فقط برای جستجوی Ausbildung (§ 17 Abs. 1 AufenthG)، جستجوی کار، Chancenkarte، کارآموزی مربوط به تحصیل یا خدمت داوطلبانه اروپایی هست.

نکته اقامتی: Wohngeld جزو استثناهای § 2 Abs. 3 AufenthG نیست (برخلاف Kindergeld یا Kinderzuschlag). اگه به‌زودی می‌خوای اقامتت رو تمدید کنی یا Niederlassungserlaubnis بگیری و تأمین مخارج (Lebensunterhalt) برات مهمه، قبلش با Migrationsberatung مشورت کن.

چه کسی Wohngeld نمی‌گیره؟ – § 7 WoGG

اگه یکی از این کمک‌ها رو می‌گیری و اجاره‌ات (Kosten der Unterkunft) توی همون حساب شده، Wohngeld نداری:

• Grundsicherungsgeld از جاب‌سنتر (تا ژوئن ۲۰۲۶ اسمش Bürgergeld بود؛ Sozialgeld هم همینطور)
• Grundsicherung im Alter und bei Erwerbsminderung یا Hilfe zum Lebensunterhalt از Sozialamt
• AsylbLG (هم کمک پایه و هم Analogleistungen طبق § 2 AsylbLG)
• بعضی کمک‌های Jugendhilfe (SGB VIII)

دانشجو و Azubi: اگه همه اعضای خانوار حق BAföG یا BAB دارن، Wohngeld نیست. اگه BAföG فقط به‌صورت وام (Darlehen) داده می‌شه یا یه نفر توی خونه هست که BAföG نمی‌گیره (مثلاً بچه یا همسری که کار می‌کنه)، ممکنه بشه.

Wohngeld یا Grundsicherungsgeld؟ نمی‌شه هر دو رو با هم داشت. ولی خیلی از خانواده‌ها با Wohngeld + Kinderzuschlag به‌اندازه یا بیشتر از Grundsicherungsgeld می‌گیرن. جاب‌سنتر هم ممکنه ازت بخواد اول Wohngeld بدی. با محاسبه‌گر Kinderzuschlag و راهنمای Kinderzuschlag مقایسه کن.

سقف درآمد: چرا یه عدد ثابت نیست؟

برای Wohngeld یه سقف درآمد ثابت وجود نداره. مبلغ با یه فرمول از سه چیز حساب می‌شه:

1. تعداد اعضای خانوار
2. درآمد کل خانوار (Gesamteinkommen): درآمد سالانه همه، منهای کسر ثابت برای مالیات، بیمه درمانی و بیمه بازنشستگی (برای هر کدوم که پرداخت می‌شه ۱۰٪، روی هم حداکثر ۳۰٪)، منهای هزینه‌های کاری و Freibeträge. مثلاً: ۱.۸۰۰ یورو در سال برای معلولیت شدید (GdB 100، یا GdB از ۵۰ به بالا با نیاز به مراقبت)، ۱.۳۲۰ یورو برای پدر یا مادر تنها با بچه زیر ۱۸ سال، تا ۱.۲۰۰ یورو برای درآمد کاری بچه زیر ۲۵ سال. Kindergeld درآمد حساب نمی‌شه.
3. اجاره قابل‌قبول: اجاره سرد + هزینه‌های جانبی (بدون گرمایش و برق)، ولی فقط تا یه سقف (Höchstbetrag). این سقف به تعداد نفرات و Mietenstufe شهرت بستگی داره. گرمایش جداگونه با یه مبلغ ثابت برای هر نفر حساب می‌شه.

Mietenstufe چیه؟ هر شهر و منطقه توی یکی از ۷ پله (I تا VII) قرار داره؛ هرچی اجاره‌ها گرون‌تر، پله بالاتر و سقف اجاره بیشتر. برلین Mietenstufe IV هست. پله شهر خودت رو توی فهرست وزارت ساختمان (BMWSB) یا از Wohngeldstelle بپرس.

نتیجه: یه خانواده ۴ نفره با اجاره بالا می‌تونه با درآمدی که برای یه نفر تنها «زیاده»، هنوز Wohngeld بگیره. خودت حدس نزن، با محاسبه‌گر Wohngeld حساب کن. اگه نزدیک مرزی، باز هم درخواست بده.

حداقل مبلغ: اگه مبلغ حساب‌شده کمتر از ۱۰ یورو در ماه بشه، پرداخت نمی‌شه.

درآمد خیلی کم (Plausibilitätsprüfung)

اگه درآمدت از نیاز پایه (حدود سطح Grundsicherungsgeld) خیلی کمتره، Wohngeldstelle می‌پرسه با چی زندگی می‌کنی؟ باید توضیح بدی (مثلاً پس‌انداز، کمک خانواده، وام). اگه نتونی، ممکنه رد بشه و بفرستنت جاب‌سنتر.

دارایی

توی قانون عدد ثابتی نیست، ولی طبق Verwaltungsvorschrift، دارایی بالای ۶۰.۰۰۰ یورو برای نفر اول و ۳۰.۰۰۰ یورو برای هر نفر بعدی معمولاً «erheblich» حساب می‌شه. این فقط یه معیاره و اداره باید پرونده تو رو جدا بررسی کنه. وسایل معمولی خونه و ماشین معمولی حساب نمی‌شن.

همه رو کپی بفرست، اصل نفرست. ترجمه معمولاً فقط برای مدارکی لازمه که آلمانی نیستن (مثلاً گواهی ازدواج خارجی)؛ اگه خواستن، beglaubigte Übersetzung بده.

هویت و اقامت

• فرم پرشده و امضاشده Antrag auf Wohngeld (Mietzuschuss)، آنلاین یا کاغذی
• کپی پاسپورت یا مدرک هویت همه اعضای خانوار
• کپی کارت اقامت (Aufenthaltstitel، Duldung یا Gestattung) هر عضو غیر-EU؛ برای شهروند EU معمولاً همون کارت شناسایی کافیه

خونه (از صاحبخونه یا Hausverwaltung)

• Mietvertrag با همه ضمیمه‌ها و نامه‌های افزایش اجاره
• مدرک پرداخت اجاره ۳ ماه آخر (Kontoauszüge یا رسید)
• Mietbescheinigung اگه Wohngeldstelle شهرت می‌خواد (توی بعضی ایالت‌ها کنار فرم اصلیه)
• آخرین Betriebskostenabrechnung، اگه داری

درآمد همه اعضای خانوار

• Lohnabrechnung چند ماه آخر یا Verdienstbescheinigung که کارفرما پر می‌کنه (فرمش کنار فرم Wohngeld هست)
• Bescheid هر کمکی: ALG I (Agentur für Arbeit)، Elterngeld، Krankengeld، Rente، Unterhalt یا Unterhaltsvorschuss (Jugendamt)، Kinderzuschlag (Familienkasse)
• برای Minijob: قرارداد کار و فیش حقوق
• برای Selbstständige: آخرین Steuerbescheid یا برآورد درآمد
• اگه درآمد خیلی کمه: توضیح کتبی که با چی زندگی می‌کنی

موارد خاص

• Schwerbehindertenausweis یا Bescheid Pflegegrad (برای Freibetrag)
• مدرک هزینه‌های کاری بیشتر از Pauschale (Werbungskosten)
• برای دانشجو یا Azubi: Immatrikulationsbescheinigung، Ausbildungsvertrag یا Bescheid BAföG/BAB
• اگه کمک جاب‌سنتر یا Sozialamt رد شده: کپی Ablehnungsbescheid (برای پرداخت عقب‌تر، پایین رو ببین)
• اگه برای بچه‌ها Bildung und Teilhabe (BuT) هم می‌خوای: برگه BuT (توی برلین «Extrablatt für BuT» کنار فرم Wohngeld)

بانک

• IBAN یه حساب بانکی (طبق پیش‌نویس ۲۰۲۷، Wohngeld فقط به حساب بانکی واریز می‌شه)

• Wohngeld از اول ماهی پرداخت می‌شه که درخواستت به اداره رسیده. برای ماه‌های قبل پول نمی‌دن. پس اگه مدرکی کمه، اول فرم رو بفرست و مدارک رو بعداً بده.
• استثنا: اگه درخواست Grundsicherungsgeld یا Sozialhilfe‌ات رد شده یا قطع شده و بعد زود Wohngeld بدی (توی برلین معمولاً ظرف ۴ هفته بعد از اینکه از رد شدن خبردار شدی)، Wohngeld می‌تونه از ماهی شروع بشه که اون درخواست قبلی رو داده بودی.
• Wohngeld معمولاً برای ۱۲ ماه (گاهی تا ۲۴ ماه) تأیید می‌شه. برای ادامه‌اش Weiterleistungsantrag لازمه؛ حدود ۲ ماه قبل از تموم شدن بده تا پرداخت قطع نشه.

⚠️ ۲۰۲۷: تغییرات برنامه‌ریزی‌شده – هنوز قانون نشده

دولت پیش‌نویس «Gesetz zur Vereinfachung und Fortentwicklung des Wohngeldgesetzes» (Drucksache 21/8284) رو داده. تا امروز (۸ نوامبر ۲۰۲۶) این قانون تصویب نشده: جلسه کارشناسی (Anhörung) توی Bundestag روز ۴ نوامبر ۲۰۲۶ بود، Bundestag هنوز رأی نداده و Bundesrat هم باید موافقت کنه. تا اون موقع، قانون فعلی معتبره. طبق پیش‌نویس، از ۱ ژانویه ۲۰۲۷:

• افزایش منظم Wohngeld که برای ژانویه ۲۰۲۷ پیش‌بینی شده بود، یه بار انجام نمی‌شه
• بخش گرمایش (Heizkostenkomponente) نصف می‌شه
• فرمول سخت‌تر می‌شه (درآمد بیشتر از Wohngeld کم می‌کنه)؛ مبلغ زیر ۱۵ یورو دیگه پرداخت نمی‌شه
• برای هزینه‌های کاری فقط مبلغ ثابت (§ 9a EStG) حساب می‌شه
• Wohngeld فقط به حساب بانکی واریز می‌شه

قاعده انتقالی پیش‌نویس (§ 42e WoGG-E) و چرا الان درخواست بدی:

• Wohngeldی که قبل از ۱.۱.۲۰۲۷ تأیید شده، تا آخر همون دوره با همون مبلغ می‌مونه (مگه اینکه درآمد، اجاره یا تعداد نفرات عوض بشه).
• اگه درخواستت تا ۳۱.۱۲.۲۰۲۶ برسه ولی تا اون روز هنوز تصمیم نگرفته باشن: برای ماه‌های ۲۰۲۶ قانون قدیم حساب می‌شه، و اگه مبلغ قانون جدید کمتر باشه، مبلغ دسامبر ۲۰۲۶ برای بقیه همون دوره می‌مونه.

پس اگه فکر می‌کنی حقته، صبر نکن؛ مهم تاریخ رسیدن درخواست به اداره‌ست، نه تاریخ پست. توی روزهای آخر دسامبر، حضوری بده یا آنلاین بفرست و رسید بگیر. اگه دوره فعلیت اوایل ۲۰۲۷ تموم می‌شه، دوره بعدی احتمالاً با قانون جدید حساب می‌شه.

• کجا: Wohngeldstelle شهرت یا Landkreis. توی برلین: Wohnungsamt یا Bürgeramt منطقه (Bezirk) خودت.
• آنلاین: توی برلین با فرم آنلاین ایالت برلین (از صفحه Wohngeld توی service.berlin.de). مدارک رو PDF یا JPG آپلود کن: هر فایل حداکثر ۵ مگابایت، روی هم حداکثر ۳۰ مگابایت. PDF درخواست رو آخرش ذخیره کن. ایالت‌های دیگه هم معمولاً درخواست آنلاین دارن.
• کاغذی: فرم رو دانلود کن یا از Bürgeramt بگیر، کامل پر کن و با دست امضا کن. با پست بفرست (بهتره Einwurf-Einschreiben) یا حضوری بده و Eingangsbestätigung (رسید) بگیر.
• درخواست ساده برای نگه داشتن تاریخ: اگه فرم یا مدارک هنوز آماده نیست، یه نامه کوتاه بفرست که «hiermit beantrage ich Wohngeld» و بعد مدارک رو بفرست. این‌طوری ماه درخواستت از دست نمی‌ره.
• درخواست رایگانه. فقط یه نفر برای کل خانوار درخواست می‌ده.
• از همه برگه‌ها کپی نگه دار.

• مدت بررسی: توی خیلی از شهرها، مخصوصاً برلین، چند ماه طول می‌کشه. Wohngeld بعداً برای همه ماه‌ها از ماه درخواست پرداخت می‌شه.
• نامه درخواست مدرک (Anforderung von Unterlagen): تا مهلتی که نوشته جواب بده. اگه نتونی، کتبی بگو کِی می‌فرستی. اگه جواب ندی، ممکنه درخواستت به‌خاطر «fehlende Mitwirkung» رد بشه.
• توی برلین Wohnungsamt خواسته فقط کتبی باهاش در ارتباط باشی و زیاد زنگ نزنی؛ توی نامه‌هات Geschäftszeichen رو بنویس.
• Bescheid: مبلغ و دوره (Bewilligungszeitraum) رو چک کن: درآمدها و اجاره درست وارد شدن؟ همه نفرات حساب شدن؟
• اگه رد شد یا مبلغ اشتباهه: آخر نامه (Rechtsbehelfsbelehrung) رو بخون. معمولاً ظرف یه ماه Widerspruch می‌دی؛ توی بعضی ایالت‌ها باید مستقیم Klage به دادگاه اداری بدی. محاسبه‌گر مهلت، راهنمای Widerspruch و نمونه نامه رو ببین.
• وظیفه اطلاع دادن: این تغییرات رو خودت و فوری خبر بده: یه نفر از خونه بره یا بیاد، درآمد بیشتر از ۱۵٪ بره بالا، یا اجاره بیشتر از ۱۵٪ کم بشه. اگه خبر ندی، باید پول رو پس بدی. اگه درآمدت بیشتر از ۱۰٪ کم شد، یا اجاره بیشتر از ۱۰٪ رفت بالا، یا یه نفر به خانوار اضافه شد، می‌تونی درخواست افزایش بدی (§ 27 WoGG).
• Weiterleistungsantrag: حدود ۲ ماه قبل از تموم شدن دوره، با فیش‌های جدید و مدرک پرداخت اجاره (و اگه اجاره عوض شده، آخرین نامه افزایش اجاره).

• صبر کردن تا همه مدارک جمع بشه. Wohngeld عقب‌تر از ماه درخواست پرداخت نمی‌شه؛ هر ماه صبر یعنی یه ماه پول کمتر. مخصوصاً امسال: تا ۳۱.۱۲.۲۰۲۶ بفرست.
• درخواست Wohngeld وقتی AsylbLG یا Grundsicherungsgeld می‌گیری. رد می‌شه. اول با مشاور حساب کن کدوم برات بهتره.
• ننوشتن درآمد همسر یا بچه بزرگ‌تر (مثلاً Minijob) یا نفقه. بعداً باید پول رو پس بدی و ممکنه جریمه هم بشی.
• درآمد خیلی کم بدون توضیح. بنویس با چی زندگی می‌کنی.
• خبر ندادن تغییرات درآمد یا خانوار.
• دیر دادن Weiterleistungsantrag و قطع شدن پرداخت.

قانون Wohngeld فدراله، ولی فرم، مدارک و روال توی هر ایالت یه کم فرق داره؛ برلین فقط مثاله. کمک رایگان: Wohngeldberatung منطقه، Sozialberatung، Migrationsberatung (MBE برای بزرگسال‌ها، JMD برای زیر ۲۷ سال)، Mieterverein، Caritas و Diakonie. همچنین ببین: Wohngeld چیه؟ و خونه پیدا کردن.