پول بیکاری (Arbeitslosengeld): چطوری بگیری و چی رو نباید فراموش کنی

	Arbeitslosengeld (ALG I)	Grundsicherungsgeld
اداره	Agentur für Arbeit	Jobcenter
چیه؟	بیمهـه: چون موقع کار از حقوقت حق بیمه‌ی بیکاری کم شده	کمک دولتی برای کسی که پول کافی نداره (قبلاً Bürgergeld)
شرط اصلی	باید قبلاً به اندازه‌ی کافی کار بیمه‌دار کرده باشی	نیازمند بودن، مهم نیست قبلاً کار کردی یا نه
دارایی و درآمد همسر	مهم نیست	حساب می‌شه
چقدر؟	درصدی از حقوق خالص قبلیت	مبلغ ثابت + اجاره

خلاصه: اول ببین حق ALG I داری یا نه. اگه نداری یا خیلی کمه، می‌ری Jobcenter.

• بیکار باشی، یعنی کمتر از 15 ساعت در هفته کار کنی.
• Anwartschaftszeit: توی 30 ماه آخر، حداقل 12 ماه کار بیمه‌دار (versicherungspflichtig) داشته باشی. Minijob معمولی حساب نمی‌شه.
• خودت رو arbeitslos gemeldet کرده باشی (پایین‌تر توضیح داده شده).
• در دسترس باشی (Verfügbarkeit): بتونی و اجازه داشته باشی کار کنی، حداقل 15 ساعت در هفته، و توی روزهای کاری با پست قابل دسترس باشی.
• یه قانون استثنا برای کسایی هست که بیشتر قراردادهای کوتاه (حداکثر 14 هفته) داشتن: اونجا 6 ماه کار کافیه، ولی شرط درآمد داره. از Agentur بپرس.

1. arbeitsuchend melden (ثبت به‌عنوان جوینده‌ی کار)

• اگه از قبل می‌دونی کارت تموم می‌شه: حداقل 3 ماه قبل از پایان کار.
• اگه دیرتر خبردار شدی (مثلاً Kündigung با مهلت کوتاه): ظرف 3 روز بعد از اینکه خبردار شدی.
• این کار رو می‌شه آنلاین، تلفنی یا حضوری انجام داد.
• اگه دیر کنی: یه هفته Sperrzeit، یعنی یه هفته پول نمی‌گیری.
• قرارداد موقتت (befristet) هم همین‌طوره: 3 ماه قبل از تاریخ پایانش.

2. arbeitslos melden (ثبت بیکاری)

• از 3 ماه قبل تا حداکثر اولین روز بیکاری.
• این یه مرحله‌ی جداست؛ arbeitsuchend melden جاش رو نمی‌گیره.
• حضوری توی Agentur، یا آنلاین با Online-Ausweis (کارت شناسایی با تابع آنلاین، مثلاً eAT کارت اقامت الکترونیکی اگه فعال باشه) از طریق BundID.
• اگه دیر کنی، پول فقط از روزی شروع می‌شه که ثبت کردی. اگه به خاطر تأخیر شرط 12 ماه از دست بره، کل حقت از بین می‌ره.

3. درخواست Arbeitslosengeld

• با Arbeitslosmeldung درخواست هم حساب می‌شه، ولی فرم درخواست (Antrag) رو هم باید پر کنی. بهتره آنلاین توی eServices حدود 2 هفته قبل از شروع بیکاری.
• کارفرما Arbeitsbescheinigung رو معمولاً الکترونیکی برای Agentur می‌فرسته. اگه Agentur گفت نرسیده، از کارفرما بخواه.
• مدارک: کارت شناسایی، Kündigung یا قرارداد، شماره‌ی بیمه و حساب بانکی.

• 60 درصد حقوق خالص (پایه‌ای که Agentur حساب می‌کنه، Leistungsentgelt).
• 67 درصد اگه حداقل یه بچه داری که براش Kindergeld گرفته می‌شه.
• معمولاً حقوق 12 ماه آخر ملاکه.
• ALG I مالیات نداره، ولی روی نرخ مالیات بقیه‌ی درآمد سال اثر می‌ذاره (Progressionsvorbehalt). اگه توی یه سال بیشتر از 410 یورو ALG گرفتی، باید Steuererklärung بدی.
• بیمه‌ی درمانی و Pflege رو Agentur برات می‌پردازه.

بستگی به مدت کار بیمه‌دار توی 5 سال آخر و سنت داره:

کار بیمه‌دار (حداقل)	سن (حداقل)	مدت ALG
12 ماه	-	6 ماه
16 ماه	-	8 ماه
20 ماه	-	10 ماه
24 ماه	-	12 ماه
30 ماه	50 سال	15 ماه
36 ماه	55 سال	18 ماه
48 ماه	58 سال	24 ماه

Sperrzeit یعنی یه مدت پول نمی‌گیری و معمولاً کل مدت حقت هم کوتاه‌تر می‌شه.

• خودت استعفا بدی (Eigenkündigung) یا Aufhebungsvertrag امضا کنی، بدون دلیل مهم (wichtiger Grund): معمولاً 12 هفته. مدت کل ALG هم حداقل یک‌چهارم کم می‌شه.
• کار یا دوره‌ای که Agentur پیشنهاد داده رو رد کنی: بار اول 3 هفته، بار دوم 6 هفته، بعد 12 هفته.
• تلاش کافی برای پیدا کردن کار نکنی: 2 هفته.
• Termin رو بدون دلیل نری: هر بار 1 هفته.
• دیر arbeitsuchend melden کنی: 1 هفته.
• اگه جمع Sperrzeitها به 21 هفته برسه، کل حقت از بین می‌ره.

قبل از امضا بپرس: قبل از اینکه استعفا بدی یا Aufhebungsvertrag امضا کنی، با Agentur für Arbeit یا یه مشاور صحبت کن. دلیل‌های مهم مثل مشکل جدی سلامتی یا Mobbing رو با مدرک ثابت کن. اگه Abfindung گرفتی و مهلت Kündigung رعایت نشده، ممکنه پول یه مدت عقب بیفته (Ruhen).

اگه همزمان از Jobcenter پول می‌گیری، Jobcenter هم می‌تونه به خاطر Sperrzeit پولت رو کم کنه.

• کار کنار ALG مجازه، ولی کمتر از 15 ساعت در هفته. با 15 ساعت یا بیشتر دیگه بیکار حساب نمی‌شی.
• 165 یورو خالص در ماه آزاده. بیشترش از ALG کم می‌شه.
• اگه همین کار کنار رو از قبل از بیکاری هم داشتی (حداقل 12 ماه از 18 ماه آخر)، ممکنه مبلغ آزاد بیشتر باشه.
• هر کار کنار رو قبل از شروع به Agentur خبر بده.

فرم واقعی رو ببین: فرم Veränderungsmitteilung آژانس کار (Arbeitslosengeld)، خونه به خونه

• همون روز اول به Agentur خبر بده و Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung (گواهی دکتر) بگیر.
• تا 6 هفته ALG ادامه داره.
• بعد از 6 هفته Krankengeld از Krankenkasse می‌گیری.

بیرون رفتن از منطقه یا سفر (Ortsabwesenheit) باید از قبل تأیید بشه، معمولاً تا 3 هفته در سال. بدون اجازه نرو، وگرنه پول اون روزها رو از دست می‌دی.

اگه ALG I برای خرج زندگی و اجاره کم باشه، می‌تونی علاوه بر اون از Jobcenter هم Grundsicherungsgeld بگیری. این یه درخواست جدا پیش Jobcenter لازم داره. زود اقدام کن، چون Jobcenter معمولاً از ماهی که درخواست دادی پرداخت می‌کنه.

• ALG I بیمه‌ست و پولیه که با حق بیمه‌ی خودت درست شده. طبق § 2 Abs. 3 AufenthG این جزو «پول دولتی» (öffentliche Mittel) که برای تمدید یا Niederlassungserlaubnis ضرر داشته باشه حساب نمی‌شه.
• Grundsicherungsgeld جاب‌سنتر فرق داره: برای خیلی از اقامت‌ها، Niederlassungserlaubnis و Einbürgerung ممکنه مشکل درست کنه.
• اگه اقامتت به کار وابسته‌ست (مثلاً § 18a، § 18b، Blaue Karte § 18g یا Ausbildung)، باید پایان زودتر از موعد کار رو ظرف 2 هفته به Ausländerbehörde خبر بدی (§ 82 Abs. 6 AufenthG). Ausländerbehörde بعدش تصمیم می‌گیره چقدر وقت برای کار جدید داری.
• با Duldung یا Gestattung هم اگه شرط 12 ماه رو داری، ممکنه حق ALG داشته باشی. Agentur بررسی می‌کنه که اجازه‌ی کار داری یا نه. اگه رد کردن، با یه مشاور حرف بزن.

• همه‌ی نامه‌های Agentur رو نگه دار و Terminها رو جدی بگیر.
• هر تغییری (کار جدید، آدرس، مریضی، سفر) رو فوراً خبر بده.
• به هر Bescheid که فکر می‌کنی اشتباهه، تا یه ماه می‌تونی Widerspruch بدی.
• بیشتر کارها توی eServices سایت arbeitsagentur.de انجام می‌شه.