گەشت بۆ دەرەوە لەگەڵ پەنابەری: پاسپۆرتی شین، گەشت بۆ وڵاتی خۆت و یاسای 90 ڕۆژ

دۆخی تۆ	بەڵگەی گەشت	گەشت بۆ دەرەوە
پەنابەری ژنێڤ یان § 16a (§ 25 Abs. 2 / § 25 Abs. 1)	Reiseausweis für Flüchtlinge (پاسپۆرتی شین)	بەڵێ، بەڵام نەک بۆ وڵاتی خۆت
پاراستنی تەواوکەر (subsidiär)	زۆرجار پاسپۆرتی وڵاتی خۆت	بەڵێ
Abschiebungsverbot (§ 25 Abs. 3)	زۆرجار پاسپۆرتی وڵاتی خۆت	بەڵێ
ئەگەر وەرگرتنی پاسپۆرت مەحاڵ یان چاوەڕواننەکراو بێت	Reiseausweis für Ausländer (پاسپۆرتی خۆڵەمێشی)	بەڵێ
Aufenthaltsgestattung (دۆسیەی پەنابەری کراوەیە)	–	نەخێر
Duldung	–	نەخێر

• بۆ ئەوانەی BAMF Flüchtlingseigenschaft یان Asylberechtigungی پێداون. لە فەرمانگەی بیانییان (Ausländerbehörde) داوای دەکەیت.
• تەنها هێندەی ئیقامەکەت کارای دەبێت؛ لانی زۆر 3 ساڵ (بەپێی Ausländerbehördeی میونشن).
• تێچوو بۆ نموونە لە میونشن: 70 یۆرۆ (24 ساڵ و سەرووتر)، 38 یۆرۆ (ژێر 24)، 14 یۆرۆ (تا 12 ساڵ). کاتی ئامادەبوون لەوێ نزیکەی 10 بۆ 12 هەفتەیە. بۆیە زوو داوا بکە.
• لەسەری نووسراوە کە بۆ هەموو وڵاتان کارایە جگە لە وڵاتی خۆت.
• بۆ وڵاتی مەبەست دەبێت یاسای ڤیزای هەمان وڵات بپشکنیت.

زیاتر: پەنابەریی ژنێڤ · پەنابەریی § 16a

• بۆ کەسێک کە پاسپۆرتی نییە و ناکرێت چاوەڕێی لێ بکرێت لە باڵیۆزخانە وەریبگرێت. دەبێت بە نووسراو و لەگەڵ بەڵگە ڕوونی بکەیتەوە بۆچی.
• Ausländerbehörde دۆسیە بە دۆسیە بڕیار دەدات. بۆ پاراستنی تەواوکەر و Abschiebungsverbot، زۆرجار چاوەڕوان دەکەن سەرەتا لە باڵیۆزخانە پاسپۆرت وەربگریت.
• تێچوو بۆ نموونە لە میونشن: 100 یۆرۆ (24 ساڵ و سەرووتر)، 97 یۆرۆ (ژێر 24)؛ بۆ پاراستنی تەواوکەر 70 یان 38 یۆرۆ.

زیاتر: پاراستنی تەواوکەر · Abschiebungsverbot

ئەم یاسایە بۆ پەنابەران (Asyl و ژنێڤ)، پاراستنی تەواوکەر و Abschiebungsverbotە:

1. پێش گەشت دەبێت Ausländerbehörde ئاگادار بکەیتەوە کە دەتەوێت بچیت و بۆچی (§ 47b AufenthG). Ausländerbehörde ئەم ئاگادارکردنەوەیە دەنێرێت بۆ BAMF تا بپشکنێت ئایا پاراستنەکەت هەڵبوەشێتەوە یان نا. ئەگەر ئاگاداری نەکەیتەوە، بە سەرپێچیی ئیداری (Ordnungswidrigkeit) دادەنرێت.
2. بە هەر گەشتێک بۆ وڵاتی خۆت، یاسا وا دادەنێت کە ئیتر پێویستت بە پاراستن نییە (§ 73b Abs. 1a AsylG). واتە تۆ دەبێت بیسەلمێنیت کە مەترسییەکە هێشتا هەیە.
3. تەنها کاتێک ئەم گریمانەیە جێبەجێ ناکرێت کە گەشتەکە «sittlich zwingend geboten» بێت؛ واتە لە ڕووی ئەخلاقییەوە بەڕاستی پێویست بێت. Flüchtlingsrat نموونە دەهێنێتەوە: پرسە و ناشتن یان نەخۆشیی مەترسیداری باوک، دایک یان منداڵ. تەنانەت ئەوکاتیش لەوانەیە BAMF دۆسیەکەت بپشکنێت.
4. ئەنجامەکەی لەوانەیە هەڵوەشاندنەوەی پاراستن (Entzug/Widerruf) بێت. دواتر لەوانەیە ئیقامەکەت درێژ نەکرێتەوە و بۆ **ئیقامەی دائیمی (Niederlassungserlaubnis)**یش Ausländerbehörde لەوانەیە هەنگاو بنێت. دۆسیەی Einbürgerungیش لەوانەیە تا ڕوونبوونەوەی بابەتەکە دوا بکەوێت.

چوون بۆ وڵاتێکی دراوسێ (بۆ نموونە تورکیا) و بینینی خێزان لەوێ بە خۆی «گەشت بۆ وڵاتی خۆت» دانانرێت. بەڵام ئەگەر لەوێوە بچیتە ناو وڵاتی خۆت، هەمان حوکمی هەیە. وێنە و ڤیدیۆی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیش دەتوانن ببن بە بەڵگە.

سوورییەکان: BAMF ئێستا زیاتر پاراستن هەڵدەوەشێنێتەوە

• بۆ پەنابەران (Asyl و ژنێڤ): وەرگرتن یان نوێکردنەوەی پاسپۆرت لە باڵیۆزخانەی وڵاتی خۆت واتە «دووبارە خۆت خستووەتە ژێر پاراستنی ئەو وڵاتە» (Unterschutzstellung). ئەمە یەکێکە لە هۆکارەکانی هەڵوەشاندنەوەی پاراستن بەپێی یاسای نوێی ئەورووپا (Art. 11 و 14 Verordnung (EU) 2024/1347).
• لە 12ی جوونی 2026ەوە ئەمە ئیتر وەک پێشوو خۆکار پاراستنەکە لەناو نابات (§ 72 AsylGی نوێ تەنها بۆ دەستبەرداربوونی نووسراو، وەرگرتنی ڕەگەزنامە یان پاراستن لە وڵاتێکی ترە)، بەڵام BAMF دەتوانێت ڕێکاری هەڵوەشاندنەوە دەست پێبکات. بۆیە بێ ڕاوێژ ئەم کارە مەکە.
• بۆ پاراستنی تەواوکەر و Abschiebungsverbot: زۆرجار چاوەڕوان دەکەن پاسپۆرت وەربگریت، چونکە Passpflichtت هەیە. ئەمە بە تەنها هۆکاری هەڵوەشاندنەوە نییە؛ بەڵام گەشت بۆ وڵاتەکەت مەترسیدارە (سەرەوە بخوێنەوە).

• Aufenthaltsgestattung: تا دۆسیەی پەنابەرییەکەت کراوە بێت، نابێت ئەڵمانیا جێبهێڵیت. ئەگەر بڕۆیت و لە بەردەستی فەرمانگەکان نەبیت، لەوانەیە داواکەت بە کشاوە دابنرێت (Art. 41 Verordnung (EU) 2024/1348). گەشت بۆ وڵاتی خۆت زیانێکی زۆر بە دۆسیەکەت دەگەیەنێت. زیاتر دەربارەی Gestattung
• Duldung: بە دەرچوون لە ئەڵمانیا، Duldung کۆتایی دێت (§ 60a Abs. 5 AufenthG). گەڕانەوە نزیکەی مەحاڵە. زیاتر دەربارەی Duldung
• Verlassenserlaubnis تەنها مۆڵەتێکە بۆ دەرچوون لە ناوچەی دیاریکراو لە ناو ئەڵمانیا (بۆ نموونە بۆ بینینی خزم لە شارێکی تر). مۆڵەتی گەشت بۆ دەرەوە نییە.

• ئەگەر ئیقامەی ئەڵمانی (Aufenthaltstitel) و پاسپۆرت یان Reiseausweisێکی کارات هەیە، دەتوانیت بێ ڤیزا بچیتە وڵاتانی تری Schengen؛ لانی زۆر 90 ڕۆژ لە هەر 180 ڕۆژدا.
• ئەمە تەنها بۆ گەشت و سەردانە؛ کارکردن یان ژیان لەو وڵاتە مۆڵەتی جیای دەوێت.
• بۆ وڵاتانی دەرەوەی Schengen (بۆ نموونە بەریتانیا یان تورکیا) دەبێت یاسای ڤیزای هەمان وڵات بە جیا بپشکنیت.

• ئیقامەکەت لەناو دەچێت ئەگەر بۆ هۆیەکی نا-کاتی بڕۆیت، یان زیاتر لە 6 مانگ لە دەرەوە بمێنیتەوە (§ 51 Abs. 1 Nr. 6 و 7 AufenthG). Ausländerbehörde دەتوانێت پێش ڕۆیشتن ئەم ماوەیە درێژ بکاتەوە؛ بە نووسراو وەریبگرە.
• پەنابەران (Asyl و ژنێڤ): تا کاتێک Reiseausweis für Flüchtlingsی کارای ئەڵمانیت هەیە، ئیقامەکەت بە دەرچوون لەناو ناچێت (§ 51 Abs. 7 AufenthG). بەڵام مانەوەی درێژ لە دەرەوە کێشەی تر دروست دەکات؛ پێشتر پرسیار بکە.

• § 81 Abs. 4 (ئیقامە پێشووەکەت بەردەوامە): دەرچوون و گەڕانەوە بۆ ئەڵمانیا دەکرێت، بەو مەرجەی Fiktionsbescheinigung هێشتا کارا بێت. وڵاتانی تر لەوانەیە یاسای خۆیان هەبێت؛ باشترین ڕێگا فڕینی ڕاستەوخۆی گەڕانەوەیە بۆ ئەڵمانیا.
• § 81 Abs. 3: ئەگەر دەرچیت، ئیتر ناتوانیت بگەڕێیتەوە.

زیاتر: دەکرێت بە Fiktionsbescheinigung گەشت بکەیت؟

• بەڵگەی گەشت و کارتی ئیقامەکەت تا دوای گەڕانەوە کارایە؟
• مەبەستت وڵاتی خۆت نییە و لەوێشەوە ناچیتە ناو وڵاتی خۆت؟
• ئەگەر ناچاریت بچیتە وڵاتی خۆت: پێشتر Ausländerbehördeت ئاگادار کردەوە و لەگەڵ ڕاوێژکار قسەت کرد؟
• ڤیزای وڵاتی مەبەستت پشکنی؟
• ئەگەر لە Jobcenter یان Sozialamt یارمەتی وەردەگریت: پێشتر ئاگاداریان بکەرەوە و بپرسە ئایا مۆڵەت پێویستە یان نا.

ئەم بابەتە زانیاریی گشتییە. پێش هەر گەشتێک کە دڵنیا نیت، بە نووسراو لە Ausländerbehörde بپرسە یان بچۆ لای ڕاوێژکاری پەنابەری.