یارمەتیی یاسایی هەرزان: Beratungshilfe، Prozesskostenhilfe و ڕاوێژی بێبەرامبەر

ئەگەر پارەی پارێزەرت نییە، بە Beratungshilfeschein تەنها 15 یۆرۆ دەدەیت. بۆ دادگا Prozesskostenhilfe هەیە و دادگای کۆمەڵایەتی (Sozialgericht) بۆ تۆ خەرجی دادگای نییە. لێرە دەڵێین لە کوێ داوا بکەیت و چ بەڵگەنامەیەک پێویستە.

Wegweiser

٨ی نۆڤەمبەر ٢٠٢٦

زۆر کەس پێیان وایە پارێزەر تەنها بۆ دەوڵەمەندانە. بەڵام لە ئەڵمانیا ئەگەر داهاتت کەمە، دەوڵەت زۆربەی خەرجی پارێزەر دەدات. سێ ئامرازی سەرەکی هەیە:

	بۆ چی؟	لە کوێ داوا بکەیت؟
Beratungshilfe	ڕاوێژ و کاری دەرەوەی دادگا (بۆ نموونە نووسینی Widerspruch)	Amtsgerichtی شوێنی نیشتەجێبوونت یان خودی پارێزەر
Prozesskostenhilfe (PKH)	کاتێک کارەکە دەگاتە دادگا	ئەو دادگایەی دۆسیەکەی لایە
Verfahrenskostenhilfe (VKH)	دادگای خێزان: تەڵاق، سەرپەرشتیی منداڵ، Unterhalt	Familiengericht

١Beratungshilfe (Beratungshilfeschein)

بە Beratungshilfeschein (ناوی فەرمی: Berechtigungsschein) دەچیتە لای هەر پارێزەرێک کە خۆت هەڵیدەبژێریت. پارێزەر دەتوانێت تەنها 15 یۆرۆت لێ وەربگرێت و دەتوانێت ئەوەش وەرنەگرێت. ئەوانی تر دەوڵەت (Landeskasse) دەیدات.

کێ دەتوانێت وەری بگرێت؟

داهات و سامانت ئەوەندە کەم بێت کە نەتوانیت خۆت پارێزەر بگریت. ئەگەر Grundsicherungsgeld، Sozialhilfe یان AsylbLG وەردەگریت، زۆرجار مەرجەکەت هەیە.
ڕێگەیەکی تری گونجاوت نەبێت. بۆ نموونە ئەگەر **بیمەی یاسایی (Rechtsschutzversicherung)**ت هەیە، یان ئەندامی Gewerkschaft یان Mietervereinیت، دەبێت سەرەتا ئەوانە بەکار بهێنیت.
کارەکەت «بێهۆ» (mutwillig) نەبێت.
هاووڵاتیبوونی ئەڵمانی پێویست نییە.
بۆ هەر بابەتێک تەنها یەک جار دەدرێت.

بۆ چ کارێک؟

نزیکەی هەموو بابەتەکان: Jobcenter و Sozialamt، کرێ و خانوو، کار و Kündigung، کڕین و گرێبەست، خێزان، ئیقامە و Ausländerbehörde. لە دۆسیەی تاوانکاری (Strafrecht) تەنها ڕاوێژ هەیە، نەک بەرگری.

چۆن داوا بکەیت؟

بە ئامادەبوون لە Amtsgerichtی شوێنی نیشتەجێبوونت، لە بەشی Rechtsantragsstelle. لەوێ Rechtspflegerێک فۆرمەکە لەگەڵت دەپشکنێت، بەڵام خۆی ڕاوێژی یاسایی نادات. لە بەرلین زۆرجار دەبێت Termin وەربگریت.
بە پۆست: فۆرمی «Antrag auf Bewilligung von Beratungshilfe» پڕ بکەرەوە و لەگەڵ کۆپیی بەڵگەنامەکان بینێرە.
ڕاستەوخۆ لای پارێزەر: دەتوانیت سەرەتا بچیتە لای پارێزەر و داواکارییەکە دواتر بدەیت. بەڵام دەبێت لە ماوەی 4 هەفتە دوای دەستپێکی کاری پارێزەر بگاتە دادگا. ئەگەر داواکارییەکەت ڕەت بکرێتەوە، خۆت دەبێت پارەی پارێزەر بدەیت. بۆیە سەلامەتترین ڕێگە ئەوەیە سەرەتا Scheinەکە وەربگریت.

چ بەڵگەنامەیەک ببەیت؟

Pass یان ناسنامە، و Meldebescheinigung
بەڵگەی داهات: پسوولەی مووچە، Bescheidی Jobcenter، Sozialamt یان Agentur für Arbeit، Kindergeld
گرێبەستی کرێ (Mietvertrag)
ڕاپۆرتی بانکی 3 مانگی کۆتایی
بەڵگەی قیست و قەرزەکان
هەموو نامەکانی پەیوەست بە کێشەکەت (بۆ نموونە Bescheid یان نامەی لایەنی بەرامبەر)

بەرلین، هامبورگ، برێمن: لە هامبورگ لە جیاتی Beratungshilfe، Öffentliche Rechtsauskunft (ÖRA) هەیە. لە برێمنیش ڕاوێژی یاسایی گشتی هەیە. لە بەرلین دەتوانیت لە نێوان Beratungshilfe لای پارێزەر و öffentliche Rechtsberatung هەڵبژێریت.

٢Prozesskostenhilfe (PKH): بۆ دادگا

ئەگەر دەبێت سکاڵا (Klage) بکەیت یان سکاڵات لەسەر کراوە، دەتوانیت داوای PKH بکەیت.

مەرجەکان: داهاتی کەم + دۆسیەکەت شانسی پێویستی سەرکەوتنی هەبێت (hinreichende Aussicht auf Erfolg) + mutwillig نەبێت.
داواکاری: بۆ هەمان دادگا، بە فۆرمی «Erklärung über die persönlichen und wirtschaftlichen Verhältnisse» و بەڵگەنامەکان. لایەنی بەرامبەر ئەم فۆرمە نابینێت. پارێزەرەکەشت دەتوانێت داواکارییەکە بدات.
قیست: بەپێی داهاتت، یان هیچ نادەیت یان قیستی مانگانە دەدەیت؛ زۆرترین 48 قیست.
گرنگ: PKH خەرجی دادگا و پارێزەری خۆت دەدات، بەڵام ئەگەر دۆسیەکە بدۆڕێنیت، زۆرجار دەبێت خەرجی پارێزەری لایەنی بەرامبەر خۆت بدەیت.
تا 4 ساڵ دواتر، دادگا دەتوانێت دۆخی داراییت دووبارە بپشکنێت. دەبێت خۆت گۆڕینی ناونیشان و باشبوونی جددیی داهات (زیاتر لە 100 یۆرۆی ناخاوێن لە مانگێکدا) ڕابگەیەنیت. ئەگەر ڕاینەگەیەنیت، لەوانەیە PKH بگەڕێندرێتەوە.

Verfahrenskostenhilfe (VKH) هەمان PKHە، بەڵام بۆ دادگای خێزان (Familiengericht): تەڵاق، سەرپەرشتیی منداڵ، Unterhalt.

٣ئەو دادگایانەی هەرزانترن

Sozialgericht (سکاڵا دژی Jobcenter، Agentur für Arbeit، Krankenkasse، Rentenversicherung، Sozialamt): بۆ بیمەکراوان، وەرگرانی یارمەتیی دەوڵەت و کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت خەرجی دادگای نییە (§ 183 SGG). لە قۆناغی یەکەمدا پارێزەر ناچاری نییە و دەتوانیت سکاڵاکە لە Rechtsantragsstelleی دادگا تۆمار بکەیت.
Asyl (سکاڵا دژی بڕیاری BAMF لە Verwaltungsgericht): خەرجی دادگای نییە (§ 83b AsylG)، بەڵام خەرجی پارێزەر هەیە. دەتوانیت داوای PKH بکەیت.
Arbeitsgericht: لە قۆناغی یەکەمدا هەر لایەنێک خەرجی پارێزەری خۆی دەدات، تەنانەت ئەگەر ببات (§ 12a ArbGG). ماوەی سکاڵا دژی Kündigung 3 هەفتەیە دوای گەیشتنی نامەکە (§ 4 KSchG). Rechtsantragsstelleی دادگای کاریش سکاڵاکەت بۆ تۆمار دەکات.

٤ڕاوێژی بێبەرامبەر یان هەرزان بەبێ پارێزەر

Flüchtlingsratی هەرێمەکەت و ناوەندەکانی ڕاوێژی پەنابەری: بۆ Asyl، Duldung و ئیقامە.
Refugee Law Clinicەکان: خوێندکارانی یاسا لەژێر چاودێریی پارێزەران، بێبەرامبەر، لە زۆربەی شارە زانکۆییەکان.
Migrationsberatung (MBE) بۆ گەورەسالان و Jugendmigrationsdienst (JMD) بۆ گەنجان تا 27 ساڵ: بێبەرامبەر.
Sozialberatung لای Caritas، Diakonie، AWO، DRK و Paritätischer: بۆ Jobcenter، فۆرم و نامەکان.
Schuldnerberatung: لە ناوەندە فەرمی و ناقازانجییەکان بێبەرامبەرە. ئاگاداری «ڕاوێژکارانی قەرز»ی بازرگانی بە کە پارە وەردەگرن.
Mieterverein: بۆ کێشەی خانوو. دەبێت ئەندام بیت و بەشی ئەندامێتیی مانگانە بدەیت، بەڵام ڕاوێژەکەی بۆ ئەندامان زۆر هەرزانە.
Verbraucherzentrale: بۆ گرێبەست، مۆبایل، کڕینی ئینتەرنێتی، وزە. هەندێک ڕاوێژ خەرجییەکی کەمیان هەیە.
Gewerkschaft (وەک ver.di یان IG Metall): بۆ کێشەی کار، ئەندامان زۆرجار یارمەتیی یاسایی بێبەرامبەریان هەیە، بەڵام هەندێک جار دوای ماوەیەک ئەندامێتی.
VdK و SoVD: بۆ Rente، پێداویستیی تایبەت و بیمەکان، بە بەشی ئەندامێتی.

٥خاڵی گرنگ

ماوەکان لەدەست مەدە. داواکاریی Beratungshilfe یان PKH ماوەی Widerspruch یان Klage دواناخات. ئەگەر کات کەمە، سەرەتا Widerspruch یان Klage بنێرە.
پێش دەستپێکردنی کار، لە پارێزەر بپرسە: «Beratungshilfe قبوڵ دەکەن؟» و «خەرجییەکە بۆ من چەندە؟»
هەرگیز پارەی زۆر مەدە بە کەسێک کە خۆی وەک «ڕاوێژکار» دەناسێنێت بۆ پڕکردنەوەی فۆرمەکان. زۆربەی ئەم یارمەتیانە بێبەرامبەرن.